İSPANYA, YAŞASIN ÖLÜM - Nikos Kazancakis

 ARKA KAPAK

İspanya, ulusların Don Quijote’sidir. Dünyayı kurtarmaya çalışır, güvenliğe ve refaha sırtını döner, ele geçmez binlerce hayali kovalar. Bu mantık ötesi donkişotça seferlerde kendini tüketir. Şehirleri harap olur. Tarlaları çoraklaşır. Araplardan kalma kanalları tıkanır, bahçeleri kurur. Kendi efsanesini yaratır İspanya. Mutluluk ve refahı, ılımlılık ve barışı ne yapsın?

1920’lerin sonunda Eleftheros Logos gazetesinin dış haber muhabiri olarak gittiği İspanya’da Nikos Kazancakis yıkılmış bir imparatorluğun kalıntılarında yaşayan küçük insanları, gezgin şövalyelerin at sürdüğü günlerden beri değişmemiş uçsuz bucaksız bir taşrayı, İspanya’dan yolu geçen tüm kültürlerin bıraktığı rengârenk mirası bulmuştu. O günlerde İspanya, “karanlık ve korkunç” bir yüzyıla izini bırakacak varoluş krizinin tam ortasındaydı. İçsavaş felaketinden önce, bulutların toplanmasını olacakları bilmeden izleyen Kazancakis, savaş sırasında tekrar İspanya’ya dönmüş ve ülkeyi saran vahşete, Madrid’in düşüşüne bizzat tanıklık etmişti.

İspanya, Yaşasın Ölüm, Kazancakis’in deyimiyle bir yüzü mahzun ve hayalperest Don Quijote, bir yüzü pragmatist ve şen Sancho Panza olan bu esrarengiz ülkenin özünü tüm tezatlarıyla, şiddetiyle, güzelliğiyle ve onuruyla anlatan bir yapıt.

“İspanya’nın Yunan edebiyatçılar tarafından geç de olsa keşfedilmesini sağlayan kitap.”

YORUM

Nikos Kazancakis’in İspanya, Yaşasın Ölüm adlı eseri, yazarın İspanya seyahatlerinden ve özellikle İspanya İç Savaşı öncesi ile savaş sürecindeki gözlemlerinden oluşan; gezi yazısı, anı ve politik-felsefi düşünceyi bir araya getiren etkileyici bir yapıttır. Klasik anlamda bir olay örgüsüne sahip romandan ziyade, gözlemler, tarihsel arka plan, kültürel çözümlemeler ve insan ruhuna dair derin sorgulamalar üzerine kuruludur. 

Kazancakis, 1920’lerin sonlarında gazeteci kimliğiyle İspanya’ya gider ve toplumdaki değişimleri yakından gözlemleme fırsatı bulur. Bu nedenle eser, yalnızca bir ülkenin tasviri değil; savaşın eşiğinde duran bir toplumun ruh hâlinin edebi bir yansımasıdır. Yazar, İspanya’yı sadece bir coğrafya olarak değil, farklı medeniyetlerin, inançların ve ideolojik çatışmaların kesiştiği canlı bir alan olarak ele alır. 

Kitabın en dikkat çekici yönlerinden biri, olaylara tek taraflı yaklaşmamasıdır. Kazancakis, hiçbir kesimi tamamen haklı ya da bütünüyle suçlu göstermez; aksine insanların yaşadıkları tarihsel koşullar içinde nasıl dönüştüğünü anlamaya çalışır. Bu yönüyle eser, politik bir anlatının ötesine geçerek insan doğasının karmaşıklığına ve kırılganlığına odaklanır. Özellikle savaşın bireyler üzerindeki psikolojik etkisini hissettirmesi kitabı güçlü kılan unsurlarındandır.

Bir diğer etkileyen nokta ise İspanya’nın adeta yaşayan bir karakter gibi anlatılmasıdır. Şehirler, meydanlar, kiliseler ve insanlar yalnızca fiziksel unsurlar olarak verilmez; her birinin kendine ait bir ruhu ve atmosferi vardır. Okur, kimi zaman savaş öncesindeki sessizliği ve huzursuz bekleyişi hissederken kimi zaman yaklaşan yıkımın yarattığı gerginliği derinden hisseder.

Genel olarak bakarsak İspanya, Yaşasın Ölüm; tarih, savaş psikolojisi, felsefi metinler, gezi anlatıları ve insan ruhuna dair derin çözümlemeleri severler için oldukça etkileyici bir eser niteliğindedir. 

SADİST / Stephen King

 ARKA KAPAK

Çok ünlü bir yazardı, ama bir gün, hayatta kalabilmek için kitap yazması gerekeceğini hiç düşünmemişti...

ALINTI

"Misery'nin sözlük anlamı... Bu cins isim olarak çoğu zaman uzun ve genellikle anlamsız dert, acı, mutsuzluk ve sefalet anlamına geliyordu. Özel isim olarak ise bir karakter ve hikaye anlamına. Hikaye gerçekten çok uzun ve anlamsızdı."

YORUM

Sadist, ilk sayfalardan itibaren insanı içine çeken ve gerilimi psikolojik baskıyla yavaş yavaş yükselten bir roman. Paul Sheldon, çok satan Misery Chastain serisinin yazarıdır ve yeni kitabı Fast Cars’ın taslağını tamamladıktan sonra eve dönüş yolunda büyük bir kar fırtınasına yakalanır. Yolda geçirdiği korkunç kazanın ardından, eski hemşire Annie Wilkes tarafından kurtarılır. Ancak bu kurtuluş, aslında Paul için çok daha karanlık bir sürecin başlangıcıdır. Annie’nin evine mahkûm olan Paul’un hikâyesi, klasik bir hayatta kalma anlatısından çıkıp psikolojik bir savaşın merkezine dönüşür.

Roman boyunca Paul’un fiziksel olarak bir odaya sıkışmış olmasına rağmen asıl savaşını zihinsel olarak verdiğini görüyoruz. Umudunu kaybetmemeye çalışması, küçücük detaylardan bir kaçış ihtimali üretmesi ve en önemlisi yazmayı hayatta kalmak için bir araç hâline getirmesi, hikâyeyi yalnızca bir gerilim romanı olmaktan çıkarıyor. Okurken onun korkusuna, çaresizliğine ve zihinsel direncine ortak oluyoruz.

Stephen King burada yalnızca korku anlatmıyor; sevginin saplantıya dönüşmüş hâlinin ne kadar tehlikeli olabileceğini, insan psikolojisinin kırılgan ve ürkütücü taraflarını da ustalıkla işliyor. Annie Wilkes karakteri, bir yandan korkutucu derecede tahmin edilemezken diğer yandan insanı psikolojik olarak rahatsız eden gerçekçiliğiyle öne çıkıyor. Bu yüzden Sadist, yalnızca korku ya da gerilim değil; aynı zamanda insan psikolojisine dair oldukça rahatsız edici ama güçlü bir anlatı sunmakta.

King yine döktürmüş diyebilirim. Özellikle yazar karakterlerini merkeze aldığı eserlerine ayrı bir ilgim olduğunu fark ettim; Sadist bunu bana tekrar hatırlattı :)

EGO / Ayn Rand

 ARKA KAPAK

Ayn Rand’ın bir klasik haline gelmiş distopik öyküsü Ego, yeni bir Karanlık Çağ’ın hüküm sürdüğü bir gelecekte bireylerin ellerinden isimlerinin ve özgürlüklerinin alındığı “Biz” dünyasını konu alıyor.

İnsanlar yalnızca devlete hizmet etmek için yaşıyorlardı. Kadınlar ve erkekler yalnızca kontrollü bir şekilde Eşleşme Sarayı’nda bir araya geliyordu. Yaşlandıklarında da Faydasızlar Evi’nde ölümü bekliyorlardı. Beşikten mezara kadar herkes tek bir bütüne aitti: BİZ.

Ellerinde hiçbir şey kalmayan bu insanların arasında bir adam vardı; düşünmeye, aramaya ve sevmeye cesaret eden bir adam. Geleceğin karanlık çağında yaşıyordu. Sevgisiz bir dünyada kendi seçtiği bir kadına âşık olmaya cüret etti. Bilimin ve uygarlığın izine bile rastlanmayan bir çağda bilginin peşine düşme cesaretini gösterdi. Fakat işlediği en büyük suç bu değildi. Nihayetinde ölüm cezasına çarptırıldı çünkü affı olmayan bir günah işlemişti: Aklını kullanmayan insan sürüsünün önüne geçmişti. Kendi başına bir insan olmuştu. O kayıp, kutsal sözcüğü yeniden keşfetmişti: BEN

Bireylere bir birey olma konusundaki azami ihtimalleri için tapıyorum, inanlıktansa bu ihtimalleri yaşamayı başaramadığı için tiksiniyorum.

YORUM

Ayn Rand’ın bireycilik, akılcılık ve insanın kendi yaşamını merkeze alması gerektiği düşüncesini savunduğu eserlerinden biri olan Ego, “ego” kavramını olumsuz bir kibir ya da bencillik olarak değil; insanın kendi değerlerini, aklını ve mutluluğunu merkeze alması şeklinde ele alır. Rand’a göre birey, toplumun beklentilerine körü körüne boyun eğmek yerine kendi hayatının sorumluluğunu taşımalı ve kendi doğrularını oluşturmalıdır. Bu yönüyle alışılmış ahlaki kalıpları sorgulamaya iten güçlü bir düşünsel yapı sunar.

Ego, aynı zamanda kişinin kendi yaşam anlayışını sorgulamasına neden olan bir kitaptır. “Kendi hayatımı gerçekten ben mi yönetiyorum, yoksa başkalarının beklentilerine göre mi yaşıyorum?” sorusu, eser boyunca zihinde dolaşır. Özellikle özgüven, bağımsızlık ve kişisel hedefler üzerine düşünenler için etkileyici ve düşündürücü bir deneyim sunacaktır. Ancak kitabın savunduğu fikirlerin zaman zaman keskin bir bireycilik çizgisine yaklaşması tartışmaya da itebilir.

Genel olarak Ego, bireyin kendi değerini keşfetmesini ve yaşamına sahip çıkmasını savunan, güçlü fikirler barındıran ama aynı zamanda tartışma yaratan bir eserdir.

KÖŞKTEKİ ESRAR / Agatha Christie

 ARKA KAPAK

Arkadaşı için yerine getireceği basit bir angaryanın onu uluslararası bir cinayet komplosunun tam ortasına düşüreceği Anthony Cade'in aklının ucundan bile geçmezdi.

Birileri ne pahasına olursa olsun Herzoslovakya'da monarşinin tekrar kurulmasına engel olmak istiyordu.

Tüm bu bilinmezler düğümünü çözmek için güçlerini birleştiren Scotland Yard ve Fransız Emniyeti Sûrete dönüp dolaşıp aynı noktada kilitleniyorlardı... Ta ki Bacalar Köşkü'nde işlenen cinayet, bilinmezler düğümünün çözülmesini sağlayan ipucunu verene kadar.

YORUM

İngiltere’de aristokrat bir mekân olan Chimneys Malikânesi’nde geçer. Genç ve maceraperest bir karakter olan Anthony Cade, tesadüf gibi görünen bir görevle bu karmaşık dünyanın içine çekilir. Elinde bulunan bazı belgeler ve bir mektup, onu farkında olmadan uluslararası bir komplonun merkezine yerleştirir. Bu belgeler yalnızca bireysel bir sırrı değil, aynı zamanda bir ülkenin kaderini etkileyebilecek siyasi dengeleri de tehdit etmektedir. Cade’in Chimneys’e gelişiyle birlikte olaylar hızla derinleşir. Kayıp mücevherler, sahte kimlikler, gizli örgütler ve beklenmedik cinayetler zinciri hikâyeye dahil olur. Her karakterin sakladığı bir sır vardır ve bu sırlar, olay örgüsünü sürekli yön değiştirerek ilerletir.

Kitabı okurken ilk hissedilen şey, olayların yalnızca bir cinayet ya da suç etrafında dönmediği; aksine siyaset, güç ilişkileri ve gizli planlarla örülü daha geniş bir dünyanın içine çekildiğiniz oluyor. Bu yönüyle, Christie’nin yalnızca katili bul mantığında ilerleyen eserlerinden ayrılıyor ve daha çok macera ile casusluk hissi gündemimizde. Özellikle Chimneys Malikânesi’nin atmosferi, hikâyeye gizemli ve zaman zaman bunaltıcı bir hava katıyor. Büyük malikâneler, gizli geçit hissi veren koridorlar ve herkesin birbirinden bir şey saklıyor oluşu romanın gerilimini besliyor.

Romanın bir diğer dikkat çekici yönü, insan doğasına dair verdiği küçük mesajlar. Güç arzusu, hırs, gizlilik ve insanların kendi çıkarları için farklı yüzler takabilmesi sık sık karşımıza çıkıyor. Christie burada suçun yalnızca bireysel bir mesele olmadığını, bazen toplumsal ve politik çıkarların da suçun bir parçası olabileceğini gösteriyor. Bu nedenle kitap, yalnızca bir gizem romanı değil; aynı zamanda insan ilişkileri ve iktidar üzerine küçük gözlemler de içeriyor.

Genel olarak Köşkteki Esrar, hızlı ilerleyen ama dikkat isteyen bir roman olduğunu söyleyebilirim. Yalnızca bir dedektifin ipuçlarını takip ettiği klasik bir polisiye bekliyorsanız biraz farklı bir deneyim yaşayabilirsiniz. Fakat entrika, şaşırtıcı kimlik oyunları ve atmosferik bir gizem arıyorsanız oldukça tatmin edici bir eser olacaktır.

SONRA GÖZLER GÖRÜR / Hikmet Hükümenoğlu

 ARKA KAPAK

İstanbul’daki hayatı dağılan ünlü gazeteci Ezgi Sezgin, oğlu Batu’yla birlikte, çocukluğunu geçirdiği Yenikent’e döner. Yeni bir başlangıç umuduyla çıktıkları bu yol, henüz taşınır taşınmaz onları beklenmedik olayların ortasına sürükler.

Ezgi Sezgin, yeni işine adım atar atmaz kendisini hem şehrin nabzını hızlandıran bir cinayetin hem de yıllar önce ardında bıraktığı ilişkilerin ve yarım kalmış hesapların merkezinde bulur. Tanıdığı, tanıştığı yüzlerden her biri, onu başka bir soruya, başka bir ihtimale götürür. Geçmişiyle bugünü iç içe geçmişken, yalnızca şehirde olup bitenlerle değil, kendi hayatında görmekten kaçtığı şeylerle de yüzleşmeye başlar.

Hikmet Hükümenoğlu, soğuk bir sahil kentinde gerilimi yüksek, derinlikli bir hikâyenin peşinden sürüklüyor okuru. Sonra Gözler Görür, yeniden başlamakla gerçekten görmek arasındaki o ince çizgide ilerleyen bir polisiye roman.

“Doğup büyüdüğü ve gençliğinde daralıp arkasına bakmadan kaçtığı Yenikent, yokluğunda neredeyse hiç değişmemişti. Bu ufacık şehirde zaman İstanbul’a kıyasla hâlâ yavaş akıyordu. Atmosferi oluşturan moleküller normalden daha ağırdı sanki ya da yerçekimi daha güçlüydü ve gözle görünmeyen bir kütle insanın sırtına çöküp hareketlerini yavaşlatıyordu.”

ALINTI

"Bir şey diyeyim mi? Topunuzdan nefret ediyorum, işinize gelince kadınların koruyucu meleği kesiliyorsunuz, büyük büyük laflar edip caka satıyorsunuz ama duyduklarınız hoşunuza gitmezse hemen yan çiziyorsunuz."

"Bir insanı ne kadar tanıyabilirsin? En yakınındaki insanı bile, örneğin yirmi yıllık komşunu, çocukluk arkadaşını, nikahlı eşini ya da aşktan gözünü kör eden sevgilini."

“ Duygusal gelişimi üç yaşında sona ermiş bir erkeğin hisleri incinmesin diye bu saçma sapan tavırlara göz yumamazdı. ”

YORUM

“Unutmayınız; adalet denilen hassas yapı, kulaktan dolma dedikoduların değil somut gerçeklerin üzerine inşa edilirse ayakta durabilir."

İnsanın geçmişiyle, kendisiyle ve görmezden geldiği gerçeklerle yüzleşmesini anlattığı güçlü bir roman okumak isteyenleri şöyle alalım.

 Sonra Gözler Görür, hayatında bir takım değişiklik yaşayan gazeteci Ezgi Sezgin’in, oğlu Batu ile birlikte çocukluğunu geçirdiği Yenikent’e dönmesiyle hikayemiz başlıyor. İstanbul’daki düzeni dağılan Ezgi için bu dönüş bir kaçış gibi görünse de, aslında geçmişle yüzleşmenin başlangıcıdır.

Yenikent, dışarıdan sakin ve küçük bir kasaba gibi görünse de, içinde bastırılmış sırlar ve çözülmemiş meseleler barındırmaktadır. Ezgi, kasabaya döndükten kısa bir süre sonra kendisini bir cinayet olayının içinde bulur. Bu olay, sadece bir suçun araştırılması değil, aynı zamanda kasabanın karanlık yüzünün ortaya çıkmasına neden olur. 

Ezgi, mesleğine aşık, dürüst bir gazetecilik refleksiyle olayın peşine düştükçe, karşısına çıkan bilgiler onu hem kasabanın hem de kendi geçmişinin derinliklerine doğru sürükler. Her yeni detay, görünen ile gerçek arasındaki farkı biraz daha belirgin hale getirir.

Sayfalar ilerledikçe, Yenikent’teki insanların birbirleriyle olan ilişkileri, güç dengeleri ve saklanan gerçekler gün yüzüne çıkmaya başlar. Ezgi yalnızca bir cinayeti çözmeye çalışmaz; aynı zamanda insanların neden sustuğunu, neleri görmezden geldiğini ve gerçeğin nasıl örtüldüğünü de anlamaya çalışır. Bu yönüyle, bireysel hikâyeler, toplumsal yapıyla iç içe geçer.

Yazarın dili akıcı, sade ve merak duygusunu sürekli canlı tutan bir yapıya sahip. Yormayan ama aynı zamanda yüzeyde kalmayan bir anlatım mevcut. Bununla birlikte bazı bölümlerde detaylı anlatım, polisiye kısmı  için biraz durağan kalabilir. Bu anlatım da aslında bilinçli bir tercihi gibi duruyor; yazar olay örgüsünü sadece ne olacak? sorusu üzerine kurmak yerine, karakterlerin iç dünyasını, geçmişlerini ve psikolojik kırılmalarını derinleştiren bir araç olarak kullanıyor.

Yalnızca gizem çözmekten keyif alanlar değil, aynı zamanda karakterlerin iç yolculuğunu ve arka plandaki sosyal dinamikleri de okumak isteyenler için tavsiyemdir.

KİLİTLİ ODA / Paul Auster

 ARKA KAPAK

Paul Auster Kilitli Oda’da kahramanlarını soyut ya da somut kilitli odalara sokarak, özgürlüklerini ancak oradan kaçmakla elde edebilecekleri bir dünya kuruyor. Romanın kahramanı, romancı olmayı isteyen ama o yaratıcı yeteneğe sahip olmayan biri. Umutsuzluğunun son noktasına geldiği sırada çocukluk arkadaşı olan ama uzun zamandır görmediği bir yazar, geride karısını, çocuğunu ve kilit altında sakladığı roman, oyun ve şiir dosyalarını bırakarak ortadan kayboluyor. Romancı olmaya heveslenen kahramanımız kaybolan kişinin kimliğiyle özlediği şan ve şöhrete kavuşabilir mi? yoksa kendi kurduğu bir tuzağın tutsağı mı olur? Paul Auster polisiye tadındaki bu romanında benliğin kilitli kapılarını zorluyor.

YORUM

Kilitli Oda, Paul Auster’ın New York Üçlemesinin son halkası olarak yalnızca bir hikâyeyi tamamlamakla kalmaz; aynı zamanda kimlik, yazarlık ve gerçeklik kavramlarını derinlemesine sorgulayan katmanlı bir anlatı kurar. Roman, kaybolan bir arkadaşın izini sürmek gibi görünen basit bir çıkış noktasından hareketle, giderek bireyin kendi benliğiyle yüzleştiği karmaşık bir iç yolculuğa dönüşür. Hikâyenin merkezinde yer alan anlatıcı, geçmişte yakın olduğu Fanshawe adlı arkadaşının aniden ortadan kaybolmasıyla harekete geçer. Fanshawe geride yazılar, bir eş ve bir çocuk bırakmıştır; anlatıcı ise bu boşluğu doldurmak, onun metinlerini yayımlamak ve hayatını anlamlandırmak ister. Ancak bu süreç ilerledikçe, anlatıcı ile Fanshawe arasındaki sınırlar silikleşmeye başlar. Başlangıçta bir başkasını anlama çabası gibi görünen bu arayış, zamanla anlatıcının kendi kimliğini kaybettiği ve adeta Fanshawe’ye dönüştüğü bir sürece evrilir.

Paul Auster, Cam Kent’te klasik polisiye formunu kurar gibi yaparak dedektiflik kavramını sorgulamaya başlar; birini arayan dedektifin aslında kendi kimliğini kaybetmeye başlamasıyla, anlatı güveninden çıkarır. Ardından gelen Hayaletler bu kırılmayı daha da soyut bir düzleme taşır: artık isimler bile yoktur, yalnızca renkler vardır ve izleme eylemi neredeyse varoluşsal bir çukura dönüşür. Blue’nun Black’i izlerken giderek onunla yer değiştirmesi, üçlemenin merkezindeki “ben kimim?” sorusunu  ortaya koyar; burada olay değil, zihnin kendi içine kapanışı anlatılır. Son halka olan Kilitli Oda ise bu süreci tamamlayarak yazı, anlatıcı ve gerçeklik arasındaki sınırları tamamen eritir; bir başkasının hayatını anlatmaya çalışan anlatıcı, farkında olmadan onun yerine geçer ve kimlik artık geri dönülmez biçimde akışkan hale gelir.

Seri genel olarak beni hem içine çeken hem de yer yer mesafede tutan bir deneyim sundu. Özellikle atmosferi ve kurduğu gizem duygusu zaman zaman merakımı diri tutsa da, anlatının giderek soyutlaşması ve netlikten uzaklaşması okuma isteğimi bazı yerlerde zayıflattı. Bu yüzden tam anlamıyla sürükleyici diyemem ama tamamen kopuk da hissetmedim; daha çok arada kalmış bir okuma deneyimi yaşadım. Paul Auster ile ilk tanışmam olarak ise ortalama bir izlenim bıraktığını söyleyebilirim. Ne güçlü bir hayranlık yarattı ne de tamamen uzaklaştırdı.