KAHVE SOĞUMADAN ÖNCE / Toshikazu Kawaguchi

 ARKA KAPAK

Zamanda yolculuk edebilseydiniz neyi değiştirirdiniz?

Kimi son bir kez görmek isterdiniz?

Tokyo’nun ara sokaklarından birinde, ziyaretçilerine özenle demlenen kahvelerini sunan yüz yıllık bir kafe bulunur. Yılın en sıcak gününde bile serin kalmayı başaran, yalnızca dikkatli gözlerin seçebileceği, bodrum katındaki küçük bir kafe... Öyle küçük ki üç masa ve altı sandalye ile mekân baştan başa doluyor. Duvarda ise her biri ayrı bir zamanı gösteren üç saat asılı. Etrafınıza bakındığınızda en hafif tabirle “sıradan” olarak niteleyeceğiniz bu yerin kolaylıkla tahmin edilemeyecek bir hizmeti daha var: Zamanda yolculuk.

Ancak bu, o kadar da kolay değil. Öncelikle belli bir sandalyeye oturmanız gerekiyor ki o, günde sadece bir kez masadan uzaklaşıp kısa süre sonra geri dönen bir hayalete rezerve edilmiş durumda. Eğer oturmayı başarırsanız süreniz dolana kadar sandalyeden kalkamaz, kafeyi terk edemezsiniz. Bir kez daha görmeyi ümit ettiğiniz kişinin daha önce bu kafeyi ziyaret etmiş olması gerekliliği ve geçmiş ya da geleceği asla değiştiremeyeceğiniz gerçeği de cabası... Ama hepsinden önemlisi, kahve soğumadan önce geri dönmek zorunda oluşunuz.

Ne geçmişe ne de bugüne ait olan bir hayalete dönüşmek istemiyorsanız duvardaki antika saatlerin sesine kulak verin: “Tik-tak, tik-tak, kahve birazdan soğuyacak!”

YORUM

Geçmişe dönüp değiştirebileceğiniz tek bir anınız olsaydı, neyi değiştirirdiniz? Söyleyemediğiniz bir cümleyi mi söylerdiniz, vedalaşamadığınız biriyle son kez konuşmayı mı isterdiniz, yoksa sadece bir kez daha yan yana oturmakla yetinir miydiniz?

Toshikazu Kawaguchi’nin Kahve Soğumadan Önce kitabı, tam da bu ihtimalin etrafında şekilleniyor. Tokyo’da küçük bir kafede, belirli kurallara uyulduğu takdirde geçmişe gidip biriyle yeniden konuşmanın mümkün olduğu söyleniyor. Ancak geçmişi değiştirmek mümkün değil. Ne olmuşsa olmuş ve ne söylerseniz söyleyin, bugün aynı kalacak. Üstelik geçmişte fazla uzun kalırsanız kahveniz soğuyor ve geri dönmeniz gerekiyor.

Kitapta birbirinden farklı insanların bu sandalyeye oturup geçmişleriyle yüzleşmelerini okuyoruz. Söylenmemiş sözler, yarım kalmış ilişkiler, kaçırılmış fırsatlar ve zamanında verilememiş cevaplar… Aslında hepsinin ortak noktası geçmişi değiştirmekten çok, geçmişte bıraktıkları bir duyguyla hesaplaşmak. Bu yüzden kitap zaman yolculuğundan çok, pişmanlıklar ve vedalar üzerine bir hikâyeye dönüşüyor.

En sevdiğim tarafı ise geçmişi değiştirme gibi büyük bir fırsat sunmasına rağmen kitabın bize keşkelerin peşinden gitmeyi değil, elimizdeki zamanı fark etmeyi hatırlatması. Çünkü bazen geçmişte söyleyemediğimiz bir cümleyi bugün söyleme şansımız hâlâ vardır. Bazen de değiştiremeyeceğimiz şeyleri kabul etmek, onlarla yaşamayı öğrenmenin tek yoludur.

Kahve Soğumadan Önce çok büyük olayların değil, küçük anların kitabı. Bir kahve, bir masa, birkaç dakika ve söylenmek istenen birkaç cümle… Ama bazı vedalar için insanın yıllarca beklediği o birkaç dakika, koca bir ömre bedel olabiliyor.

 Ve belki de asıl mesele zamanda geriye gitmek değil, kahve henüz soğumamışken söylememiz gerekenleri söyleyebilmek.

KARILAR KOĞUŞU / Kemal Tahir

 ARKA KAPAK

Kemal Tahir, ölümünden sonra yayımlanan romanı Karılar Koğuşu'nda Malatya Cezaevi deneyimlerini, İkinci Dünya Savaşı yıllarının Türkiyesini anlatmak için kullanır. Türkiye, İkinci Dünya Savaşı'na katılacak mı? Katılacaksa Almanların yanında mı müttefiklerin yanında mı yer alacak? Savaşın belirsizliği, insanları daha büyük bir sefalete sürüklerken Murat, mahkumların seslendikleri biçimiyle İstanbullu, hapis hayatının zorlukları içinde, giderek bayağılaşan, bayağılaştıkça her şeyi yapabilen insanların yaşamına tanık olur. Bu tanıklık, "kötü yola" düşmüş kadınların, cezaevine gelmesiyle yeni bir biçim kazanır. "Ahlak ve namus kavramları, para ve güç karşısında elden ele gezer bir haldeyken tutuklu olmakla özgür olmak arasındaki fark nedir?" diye sorar kendi kendine Murat. İdama mahkum edilen Hanım, Malatya Genelevi'nden gelen Tözey, Gardiyan Şefika ve küçük mahkum Aduş... Her birinin birbirinden farklı hikayesi, Murat'ın sorgulamalarıyla birlikte, okura, Anadolu kadınının hapisanede de bitmeyen çilesini anlatıyor.

YORUM

Adından ve konusundan yola çıkınca insanın aklına yalnızca bir hapishane romanı geliyor. Fakat sayfalar ilerledikçe anlıyorsunuz ki Kemal Tahir’in derdi, dört duvar arasındaki kadınları anlatmaktan çok daha büyük.

II. Dünya Savaşı yıllarında Malatya Cezaevi’nin kadınlar koğuşunda geçen roman; farklı suçlardan hapse düşmüş kadınların hayatlarını, birbirleriyle ilişkilerini ve koğuşun kendi içindeki düzenini anlatıyor. Ama asıl mesele hiçbir zaman sadece hapishane değil. Kemal Tahir, bu kadınların ne yaptığından çok, onları o noktaya getiren hayatlara bakıyor.

Yoksulluk, çaresizlik, sevgisizlik, toplum baskısı ve özellikle kadınların üzerine yüklenen namus ve ahlak anlayışı romanın temelinde yer alıyor. Karakterleri ne tamamen suçsuz gösteriyor ne de yalnızca suçlu oldukları için bir kenara bırakıyor. 

Çünkü bazen bir insanın yaptığı şeyi anlamak için, önce nasıl bir hayat yaşadığını bilmek gerekiyor.

Özellikle kadın karakterler üzerinden anlatılan dünya, romanın en sert taraflarından biri. Kadınların hayatlarının ne kadarının kendi seçimleri, ne kadarının toplumun onlar için çizdiği sınırlar olduğunu sorguluyorsunuz. Namus denilen şeyin kimin omuzlarına daha ağır yüklendiğini, kadınların yaptıkları en küçük tercihin bile nasıl ahlaki bir yargıya dönüşebildiğini görüyorsunuz. Erkekler için sıradan görülebilen davranışların kadınlar söz konusu olduğunda bir anda ahlak meselesine dönüşmesi de romanın dikkat çektiği çelişkilerden biri.

Kemal Tahir’in dili ise bütün bunları daha da gerçek kılıyor. Özellikle diyaloglarda karakterlerin kim olduğunu, nasıl bir dünyadan geldiklerini hissediyorsunuz. Süslü cümlelerden çok hayatın içinden gelen, yer yer sert, yer yer mizahi ama hep canlı bir anlatım var. Sanki romanı okumuyor da koğuşun bir köşesinde oturup insanların birbirleriyle konuşmalarını dinliyormuşsunuz gibi.

Bir insanı yargılamak için ne yaptığını bilmek yeterli olabilir; ama onu anlamak için hikâyesini de bilmek gerekir.

Kemal Tahir’in koğuşuna giriyorsunuz; kadınların hikâyelerini okuyacağınızı düşünüyorsunuz. Çıkarken ise elinizde, aslında kendinize sorduğunuz sorular kalıyor. Bence bazı kitapların asıl başarısı da tam olarak burada başlıyor.

BÜYÜCÜ ve CAM KÜRE / Stephen King

 ARKA KAPAK

Stephen King okurlarının özlemi sona erdi. Kara Kule serisinin dördüncü kitabı sizleri heyecanın doruklarına taşıyacak.

Ölümün pençesinden kıl payı kurtulan son şövalye Roland ve dostları bir boyuttan başka bir boyuta geçerek. Ve Roland onlara çok eskiden Susan Delgado adında güzel ve gizemli bir kadınla yaşadığı aşkı ve başından geçen maceraları anlatmaya başlar.

YORUM

Bazı yolculuklar insanı bir yere götürür, bazılarıysa insanın geçmişine.

Roland ve silahşörleri, Kara Kule’ye ulaşmak için yollarına devam ederken kendilerini Kansas’ın garip ve tehlikeli bir versiyonunda buluyorlar. Burada karşılaştıkları olaylar onları yeni bir mücadelenin içine sürüklerken, Roland’ın geçmişi de yavaş yavaş gün yüzüne çıkıyor. Hikâyenin önemli bir bölümünde genç Roland’ın Gilead’daki günlerine dönüyor, onun Susan Delgado ile yaşadığı aşkı, yaşadığı kayıpları ve onu bugünkü Roland’a dönüştüren olayları öğreniyoruz. Böylece Kule’ye doğru ilerleyen maceranın yanında, Roland’ın geçmişte verdiği kararların ve ödediği bedellerin hikâyesini de okumaya başlıyoruz.

Susan ve Roland’ın hikâyesi, kitabın en güçlü taraflarından biri. Birbirini seven iki insanın, içinde bulundukları acımasız düzen yüzünden kolay bir mutluluğa ulaşamaması, romanın fantastik dünyasını bir anda çok daha tanıdık ve insani bir hâle getiriyor. Roland’ın Kule’ye ulaşma arzusu ile Susan’a duyduğu aşk arasında kalması, onun karakterini anlamamız açısından da büyük önem taşıyor. Çünkü bugüne kadar sert, mesafeli ve duygularını göstermeyen bir silahşör olarak tanıdığımız Roland’ın aslında nasıl bu hâle geldiğini ilk kez bu kadar yakından görüyoruz. Karşımızda artık yalnızca görevine bağlı bir silahşör değil; seven, korkan, hata yapan ve kaybeden genç bir Roland var.

Kitaba adını veren cam küre ise bu trajedinin üzerine çöken karanlığı daha da yoğunlaştırarak hikâyenin mistik gerilimini yükseltiyor. Maerlyn’in büyülü küresi yalnızca güçlü ve tehlikeli bir nesne değil; Roland’ın korkularını, arzularını ve bastırdığı zaaflarını önüne seren bir ayna gibi. King burada kötülüğü sadece dışarıdan gelen bir tehdit olarak anlatmıyor; insanın kendi zayıflıkları üzerinden içine sızan ve onu yavaş yavaş ele geçiren bir güç olarak karşımıza çıkarıyor. Kürenin ve Mejis’te yaşananların gölgesinde Roland’ın Kule’ye olan bağlılığının ardındaki gerçek nedenleri de daha iyi anlamaya başlıyoruz. Bu bağlılık artık yalnızca bir görev değil; geçmişte veremediği cevapların, ödeyemediği borçların ve telafi edemediği kayıpların da bir sonucu.

Büyücü ve Cam Küre, bir karakteri anlamanın bazen onun yaptıklarından çok, kaybettiklerine bakmakla mümkün olduğunu gösteren bir roman. King, Kara Kule yolculuğunu geçmişin kaçınılmaz gölgeleriyle buluştururken Roland’ın hikâyesini de daha trajik ve daha insani bir hâle getiriyor. Çünkü Roland Kule’ye yaklaştıkça yalnızca geleceğe doğru ilerlemiyor; her adımında biraz daha kendi geçmişine, gençliğine ve geride bıraktığı yaralara dönüyor.

Ve belki de Roland’ın trajedisi budur: Kule’ye ulaşmak için çıktığı yol, onu hayallerine götürdüğü kadar, kaybettiklerinin de peşinden sürüklüyor.

GÖKTEKİ ÇAKIL TAŞI / Isaac Asimov

 ARKA KAPAK

950’li yılların başında, daha sonra en şöhretli serileri Vakıf ve Robot’a öncülük edecek Gelecek Tarihi öykülerini yazdıktan hemen sonra Isaac Asimov ilk romanlarını kaleme aldı. Artık hem okurlara hem de yayıncılık dünyasına kendini kabul ettirmiş büyük ustanın neredeyse tüm külliyatına egemen olan Galaktik İmparatorluk evreninin ilk uzun kurguları da böylece ortaya çıktı. Nükleer felaketin Dünya’yı yerle bir etmesinden binlerce yıl sonrasını anlatan Galaktik İmparatorluk Serisi insanlığın, galaktik medeniyet ve ilk Galaktik İmparatorluk’un doğuşuna uzanan yolculuğunun başlangıcı.

1949 yılında Joseph Schwartz, emekli, mutlu bir terziydi. Sonra bir anda kendini bambaşka bir zamanda buldu. Artık ilk Galaktik İmpartorluk’un en şaşaalı döneminde, Dünya’da çaresiz bir yabancıydı. Üstelik Dünya, galaksinin varoşu olarak görülüyordu, gökyüzünde bir çakıl taşıydı ve İmparatorluk’un 200 milyon gezegeni tarafından nefret edilen bir yerdi. Çünkü hiç kimse Dünya’nın, insanlığın doğduğu yer olduğuna inanmak istemiyordu. Joseph Schwartz, topraklarının çoğunun radyoaktiviteyle mahvolduğu, altmış yaşını aşan herkesin ötanazi yapmaya zorlandığı bu yoksul Dünya’da fena bir maceraya atılacaktı.

Bir de şu sorun vardı tabii: Joseph Schwartz altmış iki yaşındaydı

YORUM

Bazı romanlar geleceği anlatır; bazıları ise geleceğin içinden bugüne bakar. Gökteki Çakıl Taşı ikinci türden.

Hikâye, Joseph Schwartz’ın bir deney sonucunda binlerce yıl ileriye gitmesiyle başlıyor. Gözlerini açtığında artık bildiği dünya yok. İnsanlık çoktan uzaya açılmış, Galaktik İmparatorluk kurulmuş ve Dünya, bu büyük düzenin içinde geri kalmış, değersiz görülen bir gezegene dönüşmüş. Schwartz ise ne olduğunu bile anlamadan kendini bu yabancı dünyanın içinde buluyor. Başta yalnızca yeni hayatına ayak uydurmaya çalışırken, zamanla Dünya’nın geleceğini ilgilendiren büyük bir çatışmanın ortasında kalıyor.

Ama Asimov’un anlattığı şey aslında sadece bir zaman yolculuğu değil. Schwartz’ın geçmişten geleceğe savrulması üzerinden, insanlığın ne kadar değiştiğini ve ne kadarının aynı kaldığını sorguluyor. Bir zamanlar insanların yaşadığı, hayat kurduğu Dünya’nın binlerce yıl sonra küçümsenen bir gezegen hâline gelmesi oldukça düşündürücü. Çünkü bugün biz de geçmişte yaşayan insanlara bakıp kendimizi onlardan daha gelişmiş görüyoruz. Peki binlerce yıl sonra insanlar bize bakıp aynı şeyi düşünmeyecek mi?

Kitap ilerledikçe teknoloji ve bilimin ne kadar gelişmiş olursa olsun, insanın bazı özelliklerinin kolay kolay değişmediğini görüyoruz. Korku, güç isteği, önyargı, çıkar çatışmaları ve kendinden farklı olanı küçümseme hâlâ var. Asimov burada bize aslında çok basit ama önemli bir şey söylüyor: Teknolojinin gelişmesi, insanın da aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmiyor. Yıldızlara ulaşabiliriz ama bu, birbirimize karşı daha iyi insanlar olduğumuz anlamına gelmeyebilir.

Gökteki Çakıl Taşı, geçmişten geleceğe savrulan bir adamın hikâyesi gibi başlasa da, sonunda insanlığın kendisiyle ilgili bir hikâyeye dönüşüyor. Asimov bize geleceğin nasıl olacağını kesin olarak söylemiyor; daha çok, geleceğe giderken yanımızda ne götüreceğimizi düşündürüyor.

Çünkü zaman değişiyor, dünya değişiyor, teknoloji değişiyor… Ama insan değişmediğinde, binlerce yıl sonra bile aynı sorunların başka bir biçimiyle karşılaşmak mümkün.

LEZİZ KADAVRALAR- Agustina Bazterrica

 ARKA KAPAK

Her şey birdenbire oldu. Önce hayvanlara ölümcül bir virüs bulaştı. Etinden faydalanılan hayvanlar artık uzak durulması hatta yok edilmesi gereken canlılara dönüştü. Sonra besin zincirindeki hayvanların yerini insanlar aldı ve yamyamlık meşrulaştı. İnsan, artık fabrikalarda üretilen, mezbahalarda kesilen, işlemden geçerek tabakta sunulan bir besin haline geldi. Şimdi soru şu: Birbirimizi yiyecek miyiz?

Bir süre önce çocuğunu kaybeden, eşinden ayrılan, yaşlı babasının hastalığıyla uğraşan Marcos Tejo, bir et işleme tesisinde çalışmaktadır. Bir gün ikram edilen bir “dişi” sayesinde Marcos’un hayatında yeni bir sayfa açılır. Herkesin birbirini yediği kanlı bir hayat ile geçmişteki insani duyguların hatırlandığı canlı bir hayat arasında kalır Marcos. Peki böylesine korkunç bir dünyada insaniyetten bahsetmek ne kadar mümkündür?

Arjantinli yazar Agustina Bazterrica, Leziz Kadavralar’da acımasız olduğu kadar dokunaklı bir distopyaya imza atıyor.

YORUM

Agustina Bazterrica, insanları hayvanların yerine koyarak aslında alıştığımız düzeni tersine çeviriyor ve çok rahatsız edici bir ayna tutuyor: Bir canlıyı tüketilebilir hâle getiren şey nedir? 

Romanda insanların doğduğu andan itibaren sınıflandırılması, yetiştirilmesi, kesilmesi ve birer ürün olarak görülmesi; insanın önce kimliğinden, sonra haklarından ve en sonunda da insanlığından soyutlanmasını gözler önüne seriyor. Üstelik bütün bunlar büyük bir vahşet gösterisi şeklinde değil, son derece sıradan ve sistematik bir düzen içerisinde gerçekleşiyor. Romanın en ürkütücü tarafı da burada; insanların birbirini öldürmesi değil, öldürmenin gündelik hayatın sıradan bir parçasına dönüşmesi.

Romanın bir diğer çarpıcı yönü ise bu düzenin toplum tarafından zamanla benimsenmesi. İlk başta korkunç ve kabul edilemez görünen bir şey, tekrarlandıkça sorgulanmamaya ve hayatın doğal bir parçası olarak görülmeye başlanıyor. Bazterrica, böylece insanın alışma kapasitesini oldukça sert bir biçimde sorguluyor. 

İnsanlar yalnızca fiziksel olarak yok edilmiyor; isimleri, geçmişleri ve bireysellikleri de ellerinden alınıyor. Onları birer insan olarak görmek yerine yalnızca taşıdıkları özellikler ve sağlayabilecekleri fayda üzerinden değerlendirmek, romanın en sarsıcı noktalarından biri. Çünkü bir insanı yok etmenin ilk adımı, onu gözümüzde bir birey olmaktan çıkarmak olabilir.

Marcos’un hikâyesi ise bu sistemin içerisinde insan kalmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor. O, yaşadığı dünyaya tamamen yabancı değil; aksine onun işleyişini bilen ve bundan faydalanan birinin konumunda. Bu nedenle karakterin yaşadığı iç çatışma, romanı yalnızca bir distopya olmaktan çıkarıyor. Marcos üzerinden vicdan, suçluluk, yalnızlık, yas ve bastırılmış duygular da hikâyenin içine giriyor. Onun sistemle ilişkisi bize bazen bir düzene karşı çıkmanın yalnızca yanlış olduğunu bilmekle mümkün olmadığını hatırlatıyor.

 İnsan, yanlış olduğunu bildiği bir düzenin parçası olmaya yine de devam edebilir.

Leziz Kadavralar sadece insan eti üzerinden kurulan sarsıcı bir distopya değil; tüketim, iktidar, beden, ahlak ve alışkanlıklarımız üzerine kurulmuş karanlık bir deney. Kitap bittiğinde asıl rahatsız eden şey, romandaki dünyanın ne kadar uzak olduğu değil; bazı yönleriyle ne kadar tanıdık olduğunun farkına varmak.

HYUNAM-DONG KİTABEVİ- Hwang Bo-reum

 ARKA KAPAK

Youngju her şeyi doğru yapmıştır; üniversiteye gitmiş, düzgün bir adamla evlenmiş, saygın bir işe girmiştir. Sonra bir anda her şey altüst olur. Tükenmişlik hissiyle eski hayatını terk eder, zirvedeki kariyerini bırakır, kocasından boşanır ve hayalinin peşinden gider. Bir kitapçı dükkânı açar...

Youngju ve müşterileri, Seul’ün şirin bir mahallesinde kitapların arasına sığınırlar. Yalnız bir baristadan evli ama mutsuz bir ev hanımına ve Youngju’da özel bir şeyler olduğunu gören yazara kadar hepsinin geçmişinde hayal kırıklıkları vardır. Hyunam-Dong Kitabevi zamanla onların, hayatı nasıl yaşamaları gerektiğini öğrendiği yer haline gelir.

YORUM

Hyunam-Dong Kitabevi, bir kitabevinin etrafında gelişen sakin bir hikâyeden çok, insanın kendisine yabancılaştığı bir hayatın içinden çıkıp yeniden kendini bulma çabasını anlatıyor. Hwang Bo-reum, Yeongju’nun işini, evliliğini ve toplumun ona biçtiği başarılı hayatı geride bırakıp küçük bir kitabevi açmasını anlatırken aslında hepimizin zaman zaman kendimize sorduğu o sorunun peşine düşüyor: İyi bir hayat gerçekten nasıl yaşanır?

Yeongju’nun hikâyesinde büyük kırılmalar ya da dramatik olaylardan yanı sıra, küçük fark edişler, gündelik sohbetler ve hayatın içindeki sessiz anlar var. Kitap da tam olarak bu ritimle ilerliyor; bizi sürekli daha hızlı olmaya zorlayan hayatın karşısında biraz yavaşlamaya, nefes almaya ve kendi hayatımıza dışarıdan bakmaya davet ediyor.

Kitabevinde yolları kesişen insanların her biri farklı bir hayat mücadelesini temsil ederken ortak noktaları, kendilerinden beklenen hayat ile gerçekten istedikleri hayat arasındaki mesafe oluyor. Roman özellikle başarıyı, çalışma hayatını ve sürekli daha fazlasını isteme hâlini sorguluyor. İyi bir iş, düzenli bir hayat, para ya da toplumun onayladığı bir başarı gerçekten mutlu olmaya yetiyor mu? 

Kitap bu sorulara kesin cevaplar vermek yerine, karakterlerin hayatları üzerinden bizi kendi cevaplarımızı düşünmeye yönlendiriyor. Kitabevi ise yalnızca kitapların satıldığı bir yer olmaktan çıkıp insanların kendilerini dinleyebildikleri, birbirlerini anlayabildikleri ve hayatlarına başka bir pencereden bakabildikleri güvenli bir alana dönüşüyor.

Eserde  sevdiğim noktalardan biri ise değişimin büyük ve gösterişli bir dönüşüm olarak anlatılmaması. Yeongju’nun yeniden kendini bulması, bir anda bütün cevaplara ulaşmasından değil; ne istemediğini fark etmesinden, başkalarının beklentilerinden uzaklaşmasından ve kendi hayatının ölçüsünü kendisinin belirlemeye başlamasından geçiyor.

 Belki de bu yüzden kitap, okuduktan sonra büyük bir hikâyeden çok sessiz bir düşünce bırakıyor insanda: Kendimize ait olmayan bir hayatı başarılı bir şekilde yaşamak mı, yoksa kendi hayatımızı eksikleriyle kabul etmek mi daha önemli?

TEHLİKELİ OYUNLAR / Oğuz Atay

 ARKA KAPAK

Hikmet Benol, toplumdaki yoğun kargaşanın temelinde yatan gerçekliği araştırırken, gerçeklerle içtenlikle ilgilenmenin toplumu yönetenlerce tehlikeli görüldüğünü seziyor ve “oyun oynuyormuş gibi ilgilenme” yolunu seçiyor. Kişinin kendiyle savaşmasını ve yenmesini, kendini dönüştürmesini önemli bir sorun olarak algılamaya çağıran, çarpıcı ve sarsıcı bir roman.

YORUM

Tehlikeli Oyunları, sadece toplumla anlaşamayan, hayata bir türlü ayak uyduramayan bir adamın hikâyesi değil. Daha çok, insanın kendisiyle didişmesini, hayatta kendine bir yer bulmaya çalışırken gittikçe kendi içinde kaybolmasını anlatıyor. 

Hikmet Benol, kendisine biçilen sıradan hayatı kabul etmek istemiyor. Evlenmek, çalışmak, toplumun ona uygun gördüğü gibi yaşamak ona yetmiyor. Ama işin asıl acı tarafı şu: Bu hayata karşı çıktıkça kendine başka bir hayat kuruyor ve zamanla o kurduğu dünyanın içinde sıkışıp kalıyor. Oyunlar da tam burada devreye giriyor. Başta onun için bir kaçış, içinden geçenleri söylemenin bir yolu gibi dururken, zamanla gerçek hayatla oyun arasındaki çizgi ortadan kalkıyor.

Hikmet’i okurken insanın zaman zaman Bu adam neden böyle yapıyor? diyesi geliyor ama sonra dönüp kendine bakıyorsun. Çünkü aslında hepimizin yaptığı küçük oyunlar var. Söylemek isteyip söylemediklerimiz, olduğumuzdan farklı görünmeye çalıştığımız anlar, çevremizin bizden beklediği gibi davrandığımız zamanlar… Hikmet bunları çok daha uç bir noktada yaşıyor. İnsanlar tarafından anlaşılmak istiyor ama kendisini bile tam olarak çözemiyor. Sevgi ve Bilge’yle ilişkilerinde de biraz bunu görüyoruz; aradığı şey aslında yalnızca aşk değil, Beni gerçekten anlayan biri olsun duygusu. Hüsamettin Albay’la kurduğu ilişki ise onun kendi içindeki çatışmalarını daha görünür hâle getiriyor.

Atay'ın her zamanki gibi bütün bu ağır meseleleri anlatırken araya mizahı, ironiyi ve o kendine has tuhaflığı katması hem yorucu hem keyifli. Bazı yerlerde gülüyorsun, sonra bir cümlenin içinde yakaladığın şey yüzünden bir anda durup düşünüyorsun. 

Kitabın dili de Hikmet’in zihni gibi; dağınık, karmaşık, bazen saçma ama bir o kadar gerçek. Bu yüzden Tehlikeli Oyunlar kolay okunan bir roman değil. Bir Atay klasiği yani :)

Ama kitap bittiğinde insanda kalan şey Hikmet’in hikâyesinden çok daha fazlası oluyor. Biraz kendine, biraz hayata, biraz da oynadığın oyunlara bakıyorsun.

Belki de insanın en tehlikeli oyunu, başkalarına karşı oynadığı değil, kendisine oynadığı oyundur.

ALCHEMISED- Sen Lin YU

 ARKA KAPAK

BİR KATİL VE BİR ŞİFACI BİRİNİN BAŞLATTIĞI BU SAVAŞI DİĞERİ BİTİRECEK

Bir zamanların gelecek vadeden simyacısı Helena Marino kendi zihnine hapsolmuştu. Direniş’teki dostları vahşice katledilmiş, rezonansı bastırılmış ve bildiği dünya tamamen yok edilmişti. Uzun süren bir savaşın ardından Paladya’nın yönetimi yozlaşmış lonca ailelerinin ve Yüce Ölüm Büyücüsü’nün eline geçmiş, Sonsuz Alev’in ateşi ebediyen sönmüştü.

Direniş’in kayıtlarına göre Helena önemsiz bir şifacıdan ibaretti. Yakalanmasının ardından bir köşeye atılmış ve aylar sonra bulunduğunda da hafızasının büyük bir kısmının gizemli bir operasyonla silindiği keşfedilmişti. Acaba gerçekten önemsiz biri miydi yoksa kayıp anıları Direniş’in son umudunun anahtarını mı taşıyordu?

Zihninin derinliklerinde gömülü anıları ortaya çıkarmak artık hayat memat meselesiydi ve bu görev yeni dünyanın en güçlü ve acımasız ölüm büyücülerinden biri olan Yüce İnfazcı’ya verilmişti. Helena geçmişini koruyup eski benliğinden geriye kalan son kırıntıları kurtarmak zorundaydı ve onun için asıl savaş daha yeni başlıyordu.

Fakat gardiyanının da kendi sırları vardı ve Helena ne pahasına olursa olsun gerçekleri ortaya çıkarmaya kararlıydı.

Savaş bitti. Holdfast öldü.

Sonsuz alev söndü.

Kurtaracak hiçbir şey kalmadı.

YORUM

“Bazı insanlar savaşta ölür; bazıları ise hayatta kalır ve geriye kalan parçalarından kendilerini yeniden yapmak zorunda kalır.”

Alchemised, yalnızca karanlık bir dünyada hayatta kalmaya çalışan bir kadının hikâyesi değil; insanın hayatta kalabilmek için kendisinden ne kadar vazgeçebileceğini ve bütün bunlardan sonra hâlâ kendisi olarak kalıp kalamayacağını sorgulayan bir roman.

Romanın merkezindeki Helena Marino, savaşın ardından hafızasının önemli bir bölümünü kaybetmiş, bir zamanlar yetenekli bir simyacı ve şifacı iken artık düşmanlarının elinde bir savaş esiri. Fakat onun hafıza kaybı yalnızca hikâyenin gizemini oluşturan bir unsur değil.

 Hafıza burada doğrudan kimlikle eşleşiyor. Geçmişimizi hatırlamıyorsak hâlâ aynı insan mıyız? Bize ait olan hayatı hatırlamadan onun sahibi olabilir miyiz? Helena'nın geçmişini parça parça keşfetmesi, aslında kendi kimliğini ve hayatının üzerindeki söz hakkını yeniden kazanma mücadelesine dönüşüyor.

Kaine Ferron ise romanın ahlaki açıdan en karmaşık karakterlerinden biri. Onu yalnızca karanlık, kötü erkek karakter olarak okumak yetersiz kalıyor. Kaine, şiddetin bir sistem tarafından nasıl üretildiğini ve zamanla insanın karakterinin bir parçasına nasıl dönüştüğünü temsil ediyor. 

Roman sürekli aynı soruyu sorduruyor: Bir insan yaptığı kötülüklerden ne kadar sorumludur ve onu o hâle getiren sistemden ne kadar bağımsızdır?

Helena ve Kaine arasındaki ilişkiyi de yalnızca romantik bir yakınlaşma olarak görmek mümkün değil bence. Aralarındaki bağın merkezinde güven, korku, güç ve kırılganlık var. Sevgi geçmişte yaşananları silmiyor; fakat iki insanın birbirine bakışını değiştirebiliyor.

Ve bütün bunların üzerinde savaş var. Alchemised'de savaş, sona erdiğinde bitmiyor. Karakterlerin bedenlerinde, hafızalarında ve ruhlarında yaşamaya devam ediyor. 

Kazananlar savaşı bitirebilir; kaybedenler ise savaştan çıkamayabilir.

Belki de romanın en güçlü tarafı  burada: Hayatta kalmayı bir zafer olarak değil, insanın kendisinden geriye kalan parçalarla yeniden kim olduğunu bulma çabası olarak anlatması.

Çünkü bazen hayatta kalmak, ölmemek değil; bütün yaşananlara rağmen kendine yeniden ben diyebilmektir.

Alchemised savaşın insan psikolojisindeki kalıntıları, hafızanın kimliği oluşturmadaki rolü, iktidarın beden üzerindeki kontrolü, ahlaki gri alanlar, travma sonrası dönüşüm ve sevginin kurtarıcı olup olamayacağı üzerine kurulmuş karanlık bir fantastik roman. Evet, zaman zaman fazla uzun, ağır ve melodramatik. Evet, herkese göre değil. Ama dünyasının atmosferi, Helena'nın karakter yolculuğu ve özellikle hafıza ile kimlik arasındaki bağlantısı kitabı öne çıkarıyor.

TUHAF BİR KADIN- Leyla Erbil

 ARKA KAPAK

Leylâ Erbil'in zihinsel özgürlüğü, en başta, yapıtlarının, alışıldık edebiyat türlerinin sınırlarını zorlama sonucunu doğurmuştur. Genellikle öykücü ve romancı olarak tanınsa da, Erbil'in yaygın kabul gören bu edebi türlerle, onların klasik formlarıyla bir "sorunu" olduğu hemen her yapıtında fark edilir. Kabaca "roman", "öykü" diyebilsek de, türünü, yaslandığı geleneği ilk anda tam belirleyemediğimiz, birbirini yinelemeyen, kendine özgü yapıtlar ortaya çıkarmıştır. Yine de, belli bir tanışıklıktan sonra, bilmediğimiz bir metni elimize geçse, onun Erbil'e ait olduğunu rahatlıkla anlarız. Tuhaf Bir Kadın'ın önceleri bir öykü kitabı sanılmış olması bu bağlamda ilginçtir. Yazarın romanını "bitirmemesi" de önemlidir. Bu romanın yeni baskısında yazar, okura, Mustafa Suphi'nin kaderiyle ilgili yeni kaynaklar ulaştırır. Dikkat edilirse, tanımı gereği bitmiş, yazarından kopmuş, okura fırlatılıp orada kalakalmış bir edebi türde, romanda yapılmaktadır bu güncelleme...

YORUM

Önüne çıkan her yolu yürümek değildir büyümek; bazen yürümeye cesaret edemediğin yolların yükünü taşımaktır. Tuhaf Bir Kadın, bu yükün romanı. Leyla Erbil, Nermin'in hikâyesini anlatırken aslında tek bir kadının yaşamını değil, bir toplumun kadınlara çizdiği görünmez sınırların haritasını çıkarıyor. Çocukluktan yetişkinliğe uzanan bu yolculukta aile, din, siyaset, ahlak ve erkek egemen düzen, Nermin'in karşısına sürekli yeni duvarlar örüyor. Bu duvarların dışarıda olduğu kadar insanın kendi içinde de yükseldiğinin de bir yazımı. Özgürlüğün yalnızca kapıları açmakla değil, zihne yerleşmiş kalıpları yıkmakla mümkün olacağını hatırlatıyor.

Tuhaf Bir Kadın kolay okunan bir roman değil; sabır, dikkat ve metinle birlikte düşünülmesi istenen bir eser. Olayların peşinden sürüklenmek yerine, insanın kendi iç sesini dinlemeye zorlayan bir yapı mevcut. Romanın feminist yönü sloganlarla değil, yaşamın en sıradan anlarında bize yansıtılıyor. Nermin'in yaşadığı her çatışma, kadın olmanın toplumsal bedellerini gözler önüne sererken; baba otoritesi yalnızca aileyi değil, devletin ve ataerkil düzenin baskısını simgeliyor. Anne karakteri ise bu düzenin mağduru olmasına rağmen onu yeniden üreten trajik bir figüre dönüşüyor. Erbil, böylece kadınların maruz kaldığı baskının yalnızca erkeklerden değil, kuşaktan kuşağa aktarılan toplumsal kabullerden de beslendiğini incelikle gösteriyor.

Nermin'in "Ben kimim?" sorusu, yalnızca dönemin genç kadınlarına değil, kendi sesini bulmaya çalışanlara yöneltilmiş bir soru gibi yankılanıyor.  Tuhaf Bir Kadın, yalnızca bir roman olarak değil de  kadın kimliği, özgürlük ve birey olabilme mücadelesi üzerine yazılmış cesur bir edebiyat metni olarak hatırlayacağınız bir eser..

İÇERİDEN ÖLMEK / Rober Silverberg

 ARKA KAPAK

 “KİM OLACAĞIM BEN, KENDİM OLMAYI BIRAKTIĞIMDA?”

2004 yılında Amerika bilimkurgu yazarları­nın büyük üstadı seçilen, Hugo ve Nebula ödüllerinin gediklisi Robert Silverberg bi­limkurgu ve fantazi edebiyatının yaşayan en büyük isimlerinden biri. 1972’de yayım­lanan ve türe farklı bir pencereden ba­kan İçeriden Ölmek zengin, alaycı ve şiirsel diliyle Silverberg’ün başyapıtı.

Eşsiz bir yeteneğe, zihin okuma gücüne sahip David Selig bu yeteneğine rağmen alelade bir hayat sürüyordu. Kötülükle sa­vaşmıyor, dünyayı kurtarmıyor, üniversite öğrencileri için ödev yazarak para kazanıp boş zamanlarında insanların içini röntgen­liyordu.

Orta yaşlara yaklaştıkça Selig’in hiç bekle­mediği bir şey olmaya başlamıştı. Telepati gücünü yavaş yavaş kaybediyordu. Hayatı boyunca beyninin içinde başkalarının iç sesleri yankılanan Selig artık kendi zihni­nin sesini dinlemek zorunda kalacaktı, tıpkı diğer herkes gibi.

Yalnızlık, yas, iletişimin kaybı ve orta yaş bunalımı gibi konuları incelikle işleyen İçeriden Ölmek, iyi bilimkurgunun hangi seviyelere erişebileceğini gösteren nadir bir eser.

İçeriden Ölmek, insan olmanın ne demek olduğunu öğrenmek zorunda kalan bir süperinsanın acıklı hikâyesi.

ALINTI

“Nefret döngüsünü ben başlattım. Ben başlattım, ben, ben, ben. Ama bu döngüyü sevginle kırabilirdin isteseydin. İstemedin.”

“Sevdiğiniz birinin ruhunu değiştirmeye çalışmak, başka bir şeye dönüştükten sonra onu daha çok seveceğinizi düşünseniz bile, aşka karşı işlenmiş bir günahtır.”

YORUM

"İnsan içinde bir şeyin ölmekte olduğunu bildiği zaman gelip geçici anlardaki rastgele canlanmalara itimat etmemeyi öğreniyor."

1972 yılında yayımlanan ve bilimkurgu edebiyatının alışılagelmiş aksiyon dolu bilimkurgu kalıplarını yıkıp tamamen insanın varoluşsal sancılarına odaklanan bir yapıttır.

Başkarakterimiz  David Selig, doğuştan başkalarının düşüncelerini okuma,telepati yeteneğine sahip 41 yaşında bir adamdır. New York’ta üniversite öğrencilerinin bitirme tezlerini ve ödevlerini parayla yazarak hayatını kazanan, asosyal ve sıradan bir yaşam sürer. David için bu yeteneği hiçbir zaman çizgi romanlardaki gibi bir süper güç olmamıştır; aksine, diğer insanların zihinlerindeki tüm kirli, karanlık, sığ ve samimiyetsiz düşüncelere maruz kalmak onu hayatı boyunca insanlardan uzaklaştırmış, derin bir yalnızlığa mahkûm etmiştir.

David Selig'in yavaş yavaş kaybettiği şey yalnızca başkalarının zihinlerini okuyabilme yeteneği değil; yıllarca kendisini tanımladığı kimliği, ayrıcalığı ve varoluşuna yüklediği anlam. Roman ilerledikçe insan şu soruyla baş başa kalıyor: Bizi biz yapan gerçekten sahip olduklarımız mı, yoksa onları kaybettiğimizde geriye kalan kişi mi?

Silverberg'in kaleminde yaşlanmanın hüznü, pişmanlıkların ağırlığı, yalnızlığın sessizliği ve zamanın acımasızlığı ince ince işleniyor. Belki de "içeriden ölmek", bir anda gerçekleşen bir son değil; insanın kendisinden parçaların fark edilmeden eksilmesi, hayallerin yavaşça solması ve geçmişte bıraktığı benliğiyle vedalaşmasıdır. Bu yüzden roman, bilimkurgunun sınırlarını aşarak hepimizin içinde taşıdığı en evrensel korkulara dokunuyor.

DOKTOR UYKU / Stephen King

 ARKA KAPAK

King'in, tüm zamanların en çok beğenilen eseri Medyum'un (The Shining) unutulmaz karakterlerinden Danny (Dan) Torrance, "Doktor Uyku" olarak karşınızda.

Çocukluğunda bir kışını geçirdiği Overlook Oteli'nin "sakinlerinden" bir türlü kurtulamayan Dan, yıllarca bir şehirden diğerine sürüklenirken, sonunda ufak bir New Hampshire kasabasına yerleşir, bir bakımevinde işe girip, kalan "ışıltısını" ölmekte olan insanları rahat ettirmekte kullanır. Orada Dan'e "Doktor Uyku" adını verirler. 

Dan, o güne dek görmediği kadar parlak bir ışıltıya sahip olan küçük bir kızla, Abra Stone'la tanıştığında geçmişiyle barışır ve Abra'nın hayatta kalabilmesi için iblislerle zorlu bir mücadeleye girişir. 

İyi ile kötü arasındaki epik savaşın hikâyesi olan Doktor Uyku, Medyum'un sadık milyonlarca okuyucusunu tatmin edecek ve King külliyatının başyapıtını bilmeyenleri de hayal kırıklığına uğratmayacak yeni ve ihtişamlı bir King destanı...

KORKU, Kıstırılabileceğin Ortamlara Rastlarsan Koşarak Uzaklaş demektir.

                                                                                                  -- Eski bir AA deyişi

YORUM

"Bazı çocuklar hayaletleri görür. Bazı yetişkinler ise kendi geçmişlerinden asla kaçamaz."

Doktor Uyku, Stephen King'in korku edebiyatına damga vuran Medyum  romanının yıllar sonra kaleme aldığı devam kitabı. King, bu kez bizi Overlook Oteli'nin dehşetinden sağ çıkmayı başaran ancak o gecenin yaralarını hiçbir zaman geride bırakamayan Danny Torrance'ın yetişkinliğiyle buluşturuyor. Çocukluğunda yaşadığı kâbusların gölgesinde büyüyen Danny'nin hikâyesi, korkunun yalnızca geçmişte yaşanan bir olay değil, insanın içinde yıllarca yaşamaya devam eden bir yük olabileceğini gösteriyor.

Yetişkinliğinde Danny, babası Jack Torrance'ın kaderini adım adım tekrar etmeye başlar. Alkol, onun için yalnızca bir bağımlılık değil; sahip olduğu ışıma yeteneğini susturmanın ve geçmişin hayaletlerinden kaçmanın tek yoludur.

Hayatını yeniden kurmaya çalışırken bir bakımevinde işe başlayan Danny, ölmek üzere olan hastalara son yolculuklarında huzurla eşlik eder. Onlara korkunun değil, dinginliğin kapısını araladığı için çevresindekiler ona "Doktor Uyku" adını verir. Ancak sakinleşmeye başlayan hayatı, olağanüstü güçlü bir ışıma yeteneğine sahip küçük bir kız olan Abra Stone ile telepatik bağ kurmasıyla altüst olur. Abra, Gerçek Kardeşlik adı verilen, ışıma yeteneğine sahip çocukların buharını emerek yaşamlarını uzatan acımasız bir topluluğun hedefindedir.

Danny, Abra'yı koruyabilmek için yalnızca bu ölümcül tarikatla değil; yıllardır içinde taşıdığı korkularla, bağımlılığıyla ve geçmişinin karanlığıyla da yüzleşmek zorunda kalacaktır. 

Çünkü bazen en büyük savaş, doğaüstü güçlere karşı değil; insanın kendi içinde büyüttüğü karanlığa karşı verilir.

Stephen King bu kez korkuyu doğaüstü varlıklardan çok, bağımlılığın, travmanın ve kuşaktan kuşağa aktarılan yaraların içinde arıyor. Klasik bir korku hikâyesinden çok; iyileşmenin, affetmenin ve insanın kendi karanlığıyla hesaplaşmasının hikâyesine dönüşüyor.

Doktor Uyku, yalnızca başarılı bir devam romanı değil, aynı zamanda Stephen King'in güçlü karakter odaklı eserlerinden biri olduğunu görebiliyoruz. Danny'nin içsel yolculuğu, Abra'nın gelişimi ve Gerçek Kardeşlik'in yarattığı tehdit, birbirini tamamlayan güçlü bir denge kuruyor.  Karakterlerin derinliği, atmosferin ustalıkla inşa edilmesi ve hikâyenin baştan sona hiç kopmayan akıcılığı sayesinde sayfalarını son hızla ve  merakla çevirten bir okuma yolculuğu yaşatıyor.

Eğer Medyum'u sevdiyseniz, bu kitap yalnızca o hikâyeyi tamamlamakla kalmıyor; Danny Torrance'ın hikâyesine çok yakışan, tatmin edici ve duygusal bir final hissi de sunuyor.

UZAY AKIMLARI / Isaac Asimov

 ARKA KAPAK

Florina gezegeninin yükseklerine kurulmuş Yüksek Kent'te Sark'ın Toprak Efendileri rahat ve bolluk içinde yaşıyorlardı. Yüksek Kent'in gölgesinde de köylüler çalışarak Sarklı efendilerini zengin eden "kirt" adlı önemli bir maddeyi üretmeyi başardılar. İsyan ise Florina için unutulmuş bir kelimeydi. Fakat işçilerin arasında yaşayan, hafızasını yitirmiş Rik isimli bir adam, kendisine iletilmesi için verilen mesajı hatırlayınca gezegende işler tersine dönmeye başlayacaktı: Florina'daki herkes ölecek. Toprak Efendileri ve Trantor İmparatorluğu casusları Rik'in peşine düşerken Uzay Akımları da Florina'ya yıkım getirecekti.

ALINTI

"Eğer bir insan savaşın ve barışın getirdiklerine bakıp yine de birincisini tercih ediyorsa konuşarak nereye varabilirdiniz ki?"

"Bir gezegen dolusu insanın ekonomik gereksinimler karşısında hiçbir anlamı yoktu demek?"

"Fakir insanlar çoktan soyulup soğana çevrilmişti, zenginlerse ulaşılmayacak kadar uzaktaydı."

YORUM

"İmparatorluklar önce toprakları değil, gerçeği sömürür."

Galaktik İmparatorluk serisinin kronolojik olarak ikinci kitabı Uzay Akımları, yıldızlar arasında geçen sıradan bir macera değil; uygarlığın en parlak görünen yüzünün ardına gizlenmiş sömürünün anatomisi.

Isaac Asimov, evrensel ölçekte bir hammadde tekeline sahip olan Sark'ın, bu zenginliğin gerçek kaynağı Florina üzerindeki sistematik tahakkümünü anlatırken bilim kurgunun sınırlarını aşarak insanlık tarihinin en karanlık mirasına uzanıyor. Çünkü Asimov'un galaksisi ne kadar uzak görünürse görünsün, anlattığı düzen fazlasıyla tanıdık. 

Florina'da yetişen ve galaksinin en değerli ürünü olan kirt, yalnızca bir bitki değildir; zenginliğin, sermayenin ve iktidarın simgesidir. Onu yetiştirenlerin payına ise açlık, baskı ve aşağılanma düşer. Refahı üretenler, refahtan en az pay alanlardır. Asimov burada kölelik düzenini, pamuk plantasyonlarını ve sömürgeciliği uzaya taşımaz; aksine, bunların hiçbir zaman Dünya'da kalmadığını hatırlatır.

Sark'ın Büyük Efendileri zulmü kaba kuvvetle değil; medeniyet, istikrar ve düzen söylemleriyle meşrulaştırır. Tarih boyunca neredeyse her imparatorluğun yaptığı gibi... Çünkü güç, kendisini hiçbir zaman zorbalık olarak sunmaz. Daima kurtarıcı olduğunu iddia eder.

Romanın merkezinde hafızasını kaybetmiş Rik yer alır. Asimov'un yeniden bize yansıttığı detaylardan, bireysel bir kimlik arayışını galaktik ölçekte bir siyasi krize dönüştürmesidir. Rik'in geçmişini hatırlama mücadelesi yalnızca kişisel bir yolculuk değildir; bütün bir düzeni sarsabilecek hakikatin peşine düşmektir. Yalnızca bir kimliği değil, bir imparatorluğun nasıl ayakta kaldığını keşfeder.

Uzay Akımları büyük çatışmalar patlamalarla değil; fikirlerle, siyasi hamlelerle ve bilimsel keşiflerle ilerliyor. Asimov aksiyonla değil, düşünceyle meşgul etmeyi tercih ediyor. Bu nedenle roman zaman zaman ağır hissettirse de sunduğu fikirler, bu yavaşlığın karşılığını fazlasıyla veriyor.

Karakterler de psikolojik derinlikleriyle değil, temsil ettikleri düşüncelerle öne çıkıyor. Çünkü Asimov'un ilgisi bireylerden çok sistemlerde. Kahramanlarını birer fikir taşıyıcısı olarak konumlandırıyor. Romanın asıl gücü de tam olarak burada yatıyor. Odak noktası birey değil, bireyi şekillendiren düzen.

 Asimov geleceği anlatmıyor. Geleceğin dekorunu kullanarak insanlığın hiç değişmeyen karanlığını anlatıyor. Teknoloji gelişebilir. Gezegenlerin isimleri değişebilir. İmparatorluklar yıkılıp yenileri kurulabilir.  Ama gücün dili, sömürünün yöntemi ve hakikati kontrol etme arzusu aynı kalır.

HAYATIN KAYNAĞI / Ayn Rand

 ARKA KAPAK

Objektivizmin tohumlarını eken ve Ayn Rand’a uluslararası ün kazandıran edebiyat eseri.

Bu modern klasik, karakteri granit kadar sağlam, hiçbir şekilde uzlaşmaya yanaşmayan genç mimar Howard Roark’un hikâyesi. Ve inanılmaz derecede güzel ve tutkuyla Roark’a âşık olduğu halde onun en büyük düşmanıyla evlenen Dominique Francon’un… Aynı zamanda muhteşem bir dehaya sinirlenen öfkeli kalabalıkların çılgın ithamlarının… İlk basıldığı gündeki tazeliğini ve önemini koruyan, Ayn Rand’ın bu kışkırtıcı romanı edebiyat tarihinin en büyük iddialarından birini sunuyor: İnsanın egosu ilerlemenin ve hayatın kaynağıdır.

ALINTI

“Sen kararları senin yerine başkalarının vermesine nasıl izin veriyorsun?”

"İnsanda en çok saygı göstermemiz gereken şey, feda edilmemiş bir benlik olmalıdır."

"Aptallıktan yapılan kötülüğü anlarım. Cehaletten yapılan kötülüğü de anlarım. Bilerek yapılan kötülüğü anlayamam."

YORUM

Hayatın Kaynağı, yalnızca bir mimarın kariyer mücadelesini anlatan bir roman değil; bireysel yaratıcılığın, toplumsal uyuşmacılığa karşı verdiği amansız savaşın destansı bir anlatısıdır. Ayn Rand, bu eserinde daha sonra sistemleştireceği Objektivizm felsefesini kurmaca aracılığıyla okurun karşısına çıkarırken, karakterlerini de birer fikir taşıyıcısı olarak konumlandırır.

Roman, insan doğasının farklı yönlerini temsil eden karakterler üzerine inşa edilir. Merkezde, uzlaşmayı reddeden dahi mimar Howard Roark vardır. Geleneksel kalıpları tekrar etmek yerine işlevselliği ve özgünlüğü savunan Roark, Rand'ın ideal insan modelidir. O, değerini başkalarının onayında değil, üretme eyleminin kendisinde bulur. Başarısı alkışlarla değil, ortaya koyduğu eserlerle ölçülür.

Roark'ın tam karşısında ise Peter Keating durur. Başkalarının beklentilerine göre şekillenen, yeteneğinden çok sosyal ilişkileri ve manipülasyon becerisiyle yükselen Keating, kendi değerlerini üretmek yerine ödünç alan ikinci elden yaşayan insanın simgesidir. Gazete patronu Gail Wynand, gücü insanları yönlendirmekte arayan; fakat sonunda yönettiğini sandığı kitlenin esiri hâline gelen trajik bir figürü temsil eder. 

Ellsworth Toohey ise fedakârlık ve kamu yararı söylemlerini kullanarak bireyselliği bastıran kolektivist zihniyetin en tehlikeli yüzüdür. Dominique Francon ise romanın en karmaşık karakteridir; Roark'ın temsil ettiği mükemmelliğe hayran olmasına rağmen, dünyanın onu mutlaka kirleteceğine inandığı için güzelliği korumanın tek yolunu onu yok etmekte bulan derin bir umutsuzluğu temsil eder.

Böylece Rand, satranç tahtasını ustalıkla kurar. Bir tarafta kendi aklı, emeği ve üretkenliğiyle var olan yaratıcı bireyler; diğer tarafta ise kimliğini yalnızca başkalarının onayıyla sürdürebilen, kendi değerini üretemeyen insanlar vardır.

 Karakterler yalnızca bir hikâyeyi ilerleten değil aynı zamanda farklı yaşam anlayışlarının çatışmasını da temsil edendir.

Romanın merkezine mimarlığın yerleştirilmesi de bilinçli bir tercihtir. Sağlam bir bina, dışarıdan eklenen gösterişli süslerle değil, görünmeyen taşıyıcı sistemi sayesinde ayakta kalır. Rand'a göre insan da aynı şekilde, toplumun beklentileriyle şekillenen yapay kimlikler sayesinde değil; yalnızca kendi aklına, emeğine ve üretme cesaretine sadık kaldığında gerçek anlamda özgür olabilir.

 Ayn Rand yüzyıllardır insanlığa en büyük erdem olarak sunulan fedakârlık, özveri ve kamu yararı kavramlarını sorgular; bunların bireysel yaratıcılığı bastırmak ve sıradanlığı yüceltmek için kullanılan birer kontrol mekanizmasına dönüşebileceğini savunur. Elbette bu yaklaşım herkes tarafından kabul edilecek bir bakış açısı değildir. Romanın en tartışmalı yönü de tam olarak burada yatar: Bireyselliği neredeyse mutlak bir değer olarak yüceltirken iş birliği, empati ve toplumsal dayanışmayı geri plana iter. 

 Hayatın Kaynağı kolayca unutulabilecek bir roman değil. Katılın ya da karşı çıkın, Rand okurunu düşünmeye zorluyor. "Başkaları için yaşamak gerçekten erdem midir?" sorusunu cesurca ortaya atıyor ve alışılmış doğruları sorguluyor. Belki de romanın asıl başarısı burada yatıyor: Size hazır cevaplar vermiyor; sizi kendi cevaplarınızı aramaya mecbur bırakıyor.

Romanın doruk noktası olan mahkeme sahnesi ise yalnızca telif hakları ihlal edilen bir mimarın savunması değildir. O sahne, insanlık tarihi boyunca çoğunluğun baskısına rağmen kendi fikrini üretmekten vazgeçmeyen, dünyayı ileri taşıyan tüm yaratıcı zihinlerin kalabalıklara karşı açtığı sembolik davadır.  Ayn Rand, bu finalle yalnızca Howard Roark'ı değil, bireyin kendi aklıyla var olma hakkını savunur.  

Hayatın Kaynağı, yalnızca okunup bitirilen bir roman değil; fikirleriyle uzun süre zihinde yaşamaya devam eden, modern edebiyatın en etkileyici ve en çok tartışılan eserlerinden biridir.