LEZİZ KADAVRALAR- Agustina Bazterrica

 ARKA KAPAK

Her şey birdenbire oldu. Önce hayvanlara ölümcül bir virüs bulaştı. Etinden faydalanılan hayvanlar artık uzak durulması hatta yok edilmesi gereken canlılara dönüştü. Sonra besin zincirindeki hayvanların yerini insanlar aldı ve yamyamlık meşrulaştı. İnsan, artık fabrikalarda üretilen, mezbahalarda kesilen, işlemden geçerek tabakta sunulan bir besin haline geldi. Şimdi soru şu: Birbirimizi yiyecek miyiz?

Bir süre önce çocuğunu kaybeden, eşinden ayrılan, yaşlı babasının hastalığıyla uğraşan Marcos Tejo, bir et işleme tesisinde çalışmaktadır. Bir gün ikram edilen bir “dişi” sayesinde Marcos’un hayatında yeni bir sayfa açılır. Herkesin birbirini yediği kanlı bir hayat ile geçmişteki insani duyguların hatırlandığı canlı bir hayat arasında kalır Marcos. Peki böylesine korkunç bir dünyada insaniyetten bahsetmek ne kadar mümkündür?

Arjantinli yazar Agustina Bazterrica, Leziz Kadavralar’da acımasız olduğu kadar dokunaklı bir distopyaya imza atıyor.

YORUM

Agustina Bazterrica, insanları hayvanların yerine koyarak aslında alıştığımız düzeni tersine çeviriyor ve çok rahatsız edici bir ayna tutuyor: Bir canlıyı tüketilebilir hâle getiren şey nedir? 

Romanda insanların doğduğu andan itibaren sınıflandırılması, yetiştirilmesi, kesilmesi ve birer ürün olarak görülmesi; insanın önce kimliğinden, sonra haklarından ve en sonunda da insanlığından soyutlanmasını gözler önüne seriyor. Üstelik bütün bunlar büyük bir vahşet gösterisi şeklinde değil, son derece sıradan ve sistematik bir düzen içerisinde gerçekleşiyor. Romanın en ürkütücü tarafı da burada; insanların birbirini öldürmesi değil, öldürmenin gündelik hayatın sıradan bir parçasına dönüşmesi.

Romanın bir diğer çarpıcı yönü ise bu düzenin toplum tarafından zamanla benimsenmesi. İlk başta korkunç ve kabul edilemez görünen bir şey, tekrarlandıkça sorgulanmamaya ve hayatın doğal bir parçası olarak görülmeye başlanıyor. Bazterrica, böylece insanın alışma kapasitesini oldukça sert bir biçimde sorguluyor. 

İnsanlar yalnızca fiziksel olarak yok edilmiyor; isimleri, geçmişleri ve bireysellikleri de ellerinden alınıyor. Onları birer insan olarak görmek yerine yalnızca taşıdıkları özellikler ve sağlayabilecekleri fayda üzerinden değerlendirmek, romanın en sarsıcı noktalarından biri. Çünkü bir insanı yok etmenin ilk adımı, onu gözümüzde bir birey olmaktan çıkarmak olabilir.

Marcos’un hikâyesi ise bu sistemin içerisinde insan kalmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor. O, yaşadığı dünyaya tamamen yabancı değil; aksine onun işleyişini bilen ve bundan faydalanan birinin konumunda. Bu nedenle karakterin yaşadığı iç çatışma, romanı yalnızca bir distopya olmaktan çıkarıyor. Marcos üzerinden vicdan, suçluluk, yalnızlık, yas ve bastırılmış duygular da hikâyenin içine giriyor. Onun sistemle ilişkisi bize bazen bir düzene karşı çıkmanın yalnızca yanlış olduğunu bilmekle mümkün olmadığını hatırlatıyor.

 İnsan, yanlış olduğunu bildiği bir düzenin parçası olmaya yine de devam edebilir.

Leziz Kadavralar sadece insan eti üzerinden kurulan sarsıcı bir distopya değil; tüketim, iktidar, beden, ahlak ve alışkanlıklarımız üzerine kurulmuş karanlık bir deney. Kitap bittiğinde asıl rahatsız eden şey, romandaki dünyanın ne kadar uzak olduğu değil; bazı yönleriyle ne kadar tanıdık olduğunun farkına varmak.

HYUNAM-DONG KİTABEVİ- Hwang Bo-reum

 ARKA KAPAK

Youngju her şeyi doğru yapmıştır; üniversiteye gitmiş, düzgün bir adamla evlenmiş, saygın bir işe girmiştir. Sonra bir anda her şey altüst olur. Tükenmişlik hissiyle eski hayatını terk eder, zirvedeki kariyerini bırakır, kocasından boşanır ve hayalinin peşinden gider. Bir kitapçı dükkânı açar...

Youngju ve müşterileri, Seul’ün şirin bir mahallesinde kitapların arasına sığınırlar. Yalnız bir baristadan evli ama mutsuz bir ev hanımına ve Youngju’da özel bir şeyler olduğunu gören yazara kadar hepsinin geçmişinde hayal kırıklıkları vardır. Hyunam-Dong Kitabevi zamanla onların, hayatı nasıl yaşamaları gerektiğini öğrendiği yer haline gelir.

YORUM

Hyunam-Dong Kitabevi, bir kitabevinin etrafında gelişen sakin bir hikâyeden çok, insanın kendisine yabancılaştığı bir hayatın içinden çıkıp yeniden kendini bulma çabasını anlatıyor. Hwang Bo-reum, Yeongju’nun işini, evliliğini ve toplumun ona biçtiği başarılı hayatı geride bırakıp küçük bir kitabevi açmasını anlatırken aslında hepimizin zaman zaman kendimize sorduğu o sorunun peşine düşüyor: İyi bir hayat gerçekten nasıl yaşanır?

Yeongju’nun hikâyesinde büyük kırılmalar ya da dramatik olaylardan yanı sıra, küçük fark edişler, gündelik sohbetler ve hayatın içindeki sessiz anlar var. Kitap da tam olarak bu ritimle ilerliyor; bizi sürekli daha hızlı olmaya zorlayan hayatın karşısında biraz yavaşlamaya, nefes almaya ve kendi hayatımıza dışarıdan bakmaya davet ediyor.

Kitabevinde yolları kesişen insanların her biri farklı bir hayat mücadelesini temsil ederken ortak noktaları, kendilerinden beklenen hayat ile gerçekten istedikleri hayat arasındaki mesafe oluyor. Roman özellikle başarıyı, çalışma hayatını ve sürekli daha fazlasını isteme hâlini sorguluyor. İyi bir iş, düzenli bir hayat, para ya da toplumun onayladığı bir başarı gerçekten mutlu olmaya yetiyor mu? 

Kitap bu sorulara kesin cevaplar vermek yerine, karakterlerin hayatları üzerinden bizi kendi cevaplarımızı düşünmeye yönlendiriyor. Kitabevi ise yalnızca kitapların satıldığı bir yer olmaktan çıkıp insanların kendilerini dinleyebildikleri, birbirlerini anlayabildikleri ve hayatlarına başka bir pencereden bakabildikleri güvenli bir alana dönüşüyor.

Eserde  sevdiğim noktalardan biri ise değişimin büyük ve gösterişli bir dönüşüm olarak anlatılmaması. Yeongju’nun yeniden kendini bulması, bir anda bütün cevaplara ulaşmasından değil; ne istemediğini fark etmesinden, başkalarının beklentilerinden uzaklaşmasından ve kendi hayatının ölçüsünü kendisinin belirlemeye başlamasından geçiyor.

 Belki de bu yüzden kitap, okuduktan sonra büyük bir hikâyeden çok sessiz bir düşünce bırakıyor insanda: Kendimize ait olmayan bir hayatı başarılı bir şekilde yaşamak mı, yoksa kendi hayatımızı eksikleriyle kabul etmek mi daha önemli?

TEHLİKELİ OYUNLAR / Oğuz Atay

 ARKA KAPAK

Hikmet Benol, toplumdaki yoğun kargaşanın temelinde yatan gerçekliği araştırırken, gerçeklerle içtenlikle ilgilenmenin toplumu yönetenlerce tehlikeli görüldüğünü seziyor ve “oyun oynuyormuş gibi ilgilenme” yolunu seçiyor. Kişinin kendiyle savaşmasını ve yenmesini, kendini dönüştürmesini önemli bir sorun olarak algılamaya çağıran, çarpıcı ve sarsıcı bir roman.

YORUM

Tehlikeli Oyunları, sadece toplumla anlaşamayan, hayata bir türlü ayak uyduramayan bir adamın hikâyesi değil. Daha çok, insanın kendisiyle didişmesini, hayatta kendine bir yer bulmaya çalışırken gittikçe kendi içinde kaybolmasını anlatıyor. 

Hikmet Benol, kendisine biçilen sıradan hayatı kabul etmek istemiyor. Evlenmek, çalışmak, toplumun ona uygun gördüğü gibi yaşamak ona yetmiyor. Ama işin asıl acı tarafı şu: Bu hayata karşı çıktıkça kendine başka bir hayat kuruyor ve zamanla o kurduğu dünyanın içinde sıkışıp kalıyor. Oyunlar da tam burada devreye giriyor. Başta onun için bir kaçış, içinden geçenleri söylemenin bir yolu gibi dururken, zamanla gerçek hayatla oyun arasındaki çizgi ortadan kalkıyor.

Hikmet’i okurken insanın zaman zaman Bu adam neden böyle yapıyor? diyesi geliyor ama sonra dönüp kendine bakıyorsun. Çünkü aslında hepimizin yaptığı küçük oyunlar var. Söylemek isteyip söylemediklerimiz, olduğumuzdan farklı görünmeye çalıştığımız anlar, çevremizin bizden beklediği gibi davrandığımız zamanlar… Hikmet bunları çok daha uç bir noktada yaşıyor. İnsanlar tarafından anlaşılmak istiyor ama kendisini bile tam olarak çözemiyor. Sevgi ve Bilge’yle ilişkilerinde de biraz bunu görüyoruz; aradığı şey aslında yalnızca aşk değil, Beni gerçekten anlayan biri olsun duygusu. Hüsamettin Albay’la kurduğu ilişki ise onun kendi içindeki çatışmalarını daha görünür hâle getiriyor.

Atay'ın her zamanki gibi bütün bu ağır meseleleri anlatırken araya mizahı, ironiyi ve o kendine has tuhaflığı katması hem yorucu hem keyifli. Bazı yerlerde gülüyorsun, sonra bir cümlenin içinde yakaladığın şey yüzünden bir anda durup düşünüyorsun. 

Kitabın dili de Hikmet’in zihni gibi; dağınık, karmaşık, bazen saçma ama bir o kadar gerçek. Bu yüzden Tehlikeli Oyunlar kolay okunan bir roman değil. Bir Atay klasiği yani :)

Ama kitap bittiğinde insanda kalan şey Hikmet’in hikâyesinden çok daha fazlası oluyor. Biraz kendine, biraz hayata, biraz da oynadığın oyunlara bakıyorsun.

Belki de insanın en tehlikeli oyunu, başkalarına karşı oynadığı değil, kendisine oynadığı oyundur.

ALCHEMISED- Sen Lin YU

 ARKA KAPAK

BİR KATİL VE BİR ŞİFACI BİRİNİN BAŞLATTIĞI BU SAVAŞI DİĞERİ BİTİRECEK

Bir zamanların gelecek vadeden simyacısı Helena Marino kendi zihnine hapsolmuştu. Direniş’teki dostları vahşice katledilmiş, rezonansı bastırılmış ve bildiği dünya tamamen yok edilmişti. Uzun süren bir savaşın ardından Paladya’nın yönetimi yozlaşmış lonca ailelerinin ve Yüce Ölüm Büyücüsü’nün eline geçmiş, Sonsuz Alev’in ateşi ebediyen sönmüştü.

Direniş’in kayıtlarına göre Helena önemsiz bir şifacıdan ibaretti. Yakalanmasının ardından bir köşeye atılmış ve aylar sonra bulunduğunda da hafızasının büyük bir kısmının gizemli bir operasyonla silindiği keşfedilmişti. Acaba gerçekten önemsiz biri miydi yoksa kayıp anıları Direniş’in son umudunun anahtarını mı taşıyordu?

Zihninin derinliklerinde gömülü anıları ortaya çıkarmak artık hayat memat meselesiydi ve bu görev yeni dünyanın en güçlü ve acımasız ölüm büyücülerinden biri olan Yüce İnfazcı’ya verilmişti. Helena geçmişini koruyup eski benliğinden geriye kalan son kırıntıları kurtarmak zorundaydı ve onun için asıl savaş daha yeni başlıyordu.

Fakat gardiyanının da kendi sırları vardı ve Helena ne pahasına olursa olsun gerçekleri ortaya çıkarmaya kararlıydı.

Savaş bitti. Holdfast öldü.

Sonsuz alev söndü.

Kurtaracak hiçbir şey kalmadı.

YORUM

“Bazı insanlar savaşta ölür; bazıları ise hayatta kalır ve geriye kalan parçalarından kendilerini yeniden yapmak zorunda kalır.”

Alchemised, yalnızca karanlık bir dünyada hayatta kalmaya çalışan bir kadının hikâyesi değil; insanın hayatta kalabilmek için kendisinden ne kadar vazgeçebileceğini ve bütün bunlardan sonra hâlâ kendisi olarak kalıp kalamayacağını sorgulayan bir roman.

Romanın merkezindeki Helena Marino, savaşın ardından hafızasının önemli bir bölümünü kaybetmiş, bir zamanlar yetenekli bir simyacı ve şifacı iken artık düşmanlarının elinde bir savaş esiri. Fakat onun hafıza kaybı yalnızca hikâyenin gizemini oluşturan bir unsur değil.

 Hafıza burada doğrudan kimlikle eşleşiyor. Geçmişimizi hatırlamıyorsak hâlâ aynı insan mıyız? Bize ait olan hayatı hatırlamadan onun sahibi olabilir miyiz? Helena'nın geçmişini parça parça keşfetmesi, aslında kendi kimliğini ve hayatının üzerindeki söz hakkını yeniden kazanma mücadelesine dönüşüyor.

Kaine Ferron ise romanın ahlaki açıdan en karmaşık karakterlerinden biri. Onu yalnızca karanlık, kötü erkek karakter olarak okumak yetersiz kalıyor. Kaine, şiddetin bir sistem tarafından nasıl üretildiğini ve zamanla insanın karakterinin bir parçasına nasıl dönüştüğünü temsil ediyor. 

Roman sürekli aynı soruyu sorduruyor: Bir insan yaptığı kötülüklerden ne kadar sorumludur ve onu o hâle getiren sistemden ne kadar bağımsızdır?

Helena ve Kaine arasındaki ilişkiyi de yalnızca romantik bir yakınlaşma olarak görmek mümkün değil bence. Aralarındaki bağın merkezinde güven, korku, güç ve kırılganlık var. Sevgi geçmişte yaşananları silmiyor; fakat iki insanın birbirine bakışını değiştirebiliyor.

Ve bütün bunların üzerinde savaş var. Alchemised'de savaş, sona erdiğinde bitmiyor. Karakterlerin bedenlerinde, hafızalarında ve ruhlarında yaşamaya devam ediyor. 

Kazananlar savaşı bitirebilir; kaybedenler ise savaştan çıkamayabilir.

Belki de romanın en güçlü tarafı  burada: Hayatta kalmayı bir zafer olarak değil, insanın kendisinden geriye kalan parçalarla yeniden kim olduğunu bulma çabası olarak anlatması.

Çünkü bazen hayatta kalmak, ölmemek değil; bütün yaşananlara rağmen kendine yeniden ben diyebilmektir.

Alchemised savaşın insan psikolojisindeki kalıntıları, hafızanın kimliği oluşturmadaki rolü, iktidarın beden üzerindeki kontrolü, ahlaki gri alanlar, travma sonrası dönüşüm ve sevginin kurtarıcı olup olamayacağı üzerine kurulmuş karanlık bir fantastik roman. Evet, zaman zaman fazla uzun, ağır ve melodramatik. Evet, herkese göre değil. Ama dünyasının atmosferi, Helena'nın karakter yolculuğu ve özellikle hafıza ile kimlik arasındaki bağlantısı kitabı öne çıkarıyor.

TUHAF BİR KADIN- Leyla Erbil

 ARKA KAPAK

Leylâ Erbil'in zihinsel özgürlüğü, en başta, yapıtlarının, alışıldık edebiyat türlerinin sınırlarını zorlama sonucunu doğurmuştur. Genellikle öykücü ve romancı olarak tanınsa da, Erbil'in yaygın kabul gören bu edebi türlerle, onların klasik formlarıyla bir "sorunu" olduğu hemen her yapıtında fark edilir. Kabaca "roman", "öykü" diyebilsek de, türünü, yaslandığı geleneği ilk anda tam belirleyemediğimiz, birbirini yinelemeyen, kendine özgü yapıtlar ortaya çıkarmıştır. Yine de, belli bir tanışıklıktan sonra, bilmediğimiz bir metni elimize geçse, onun Erbil'e ait olduğunu rahatlıkla anlarız. Tuhaf Bir Kadın'ın önceleri bir öykü kitabı sanılmış olması bu bağlamda ilginçtir. Yazarın romanını "bitirmemesi" de önemlidir. Bu romanın yeni baskısında yazar, okura, Mustafa Suphi'nin kaderiyle ilgili yeni kaynaklar ulaştırır. Dikkat edilirse, tanımı gereği bitmiş, yazarından kopmuş, okura fırlatılıp orada kalakalmış bir edebi türde, romanda yapılmaktadır bu güncelleme...

YORUM

Önüne çıkan her yolu yürümek değildir büyümek; bazen yürümeye cesaret edemediğin yolların yükünü taşımaktır. Tuhaf Bir Kadın, bu yükün romanı. Leyla Erbil, Nermin'in hikâyesini anlatırken aslında tek bir kadının yaşamını değil, bir toplumun kadınlara çizdiği görünmez sınırların haritasını çıkarıyor. Çocukluktan yetişkinliğe uzanan bu yolculukta aile, din, siyaset, ahlak ve erkek egemen düzen, Nermin'in karşısına sürekli yeni duvarlar örüyor. Bu duvarların dışarıda olduğu kadar insanın kendi içinde de yükseldiğinin de bir yazımı. Özgürlüğün yalnızca kapıları açmakla değil, zihne yerleşmiş kalıpları yıkmakla mümkün olacağını hatırlatıyor.

Tuhaf Bir Kadın kolay okunan bir roman değil; sabır, dikkat ve metinle birlikte düşünülmesi istenen bir eser. Olayların peşinden sürüklenmek yerine, insanın kendi iç sesini dinlemeye zorlayan bir yapı mevcut. Romanın feminist yönü sloganlarla değil, yaşamın en sıradan anlarında bize yansıtılıyor. Nermin'in yaşadığı her çatışma, kadın olmanın toplumsal bedellerini gözler önüne sererken; baba otoritesi yalnızca aileyi değil, devletin ve ataerkil düzenin baskısını simgeliyor. Anne karakteri ise bu düzenin mağduru olmasına rağmen onu yeniden üreten trajik bir figüre dönüşüyor. Erbil, böylece kadınların maruz kaldığı baskının yalnızca erkeklerden değil, kuşaktan kuşağa aktarılan toplumsal kabullerden de beslendiğini incelikle gösteriyor.

Nermin'in "Ben kimim?" sorusu, yalnızca dönemin genç kadınlarına değil, kendi sesini bulmaya çalışanlara yöneltilmiş bir soru gibi yankılanıyor.  Tuhaf Bir Kadın, yalnızca bir roman olarak değil de  kadın kimliği, özgürlük ve birey olabilme mücadelesi üzerine yazılmış cesur bir edebiyat metni olarak hatırlayacağınız bir eser..

İÇERİDEN ÖLMEK / Rober Silverberg

 ARKA KAPAK

 “KİM OLACAĞIM BEN, KENDİM OLMAYI BIRAKTIĞIMDA?”

2004 yılında Amerika bilimkurgu yazarları­nın büyük üstadı seçilen, Hugo ve Nebula ödüllerinin gediklisi Robert Silverberg bi­limkurgu ve fantazi edebiyatının yaşayan en büyük isimlerinden biri. 1972’de yayım­lanan ve türe farklı bir pencereden ba­kan İçeriden Ölmek zengin, alaycı ve şiirsel diliyle Silverberg’ün başyapıtı.

Eşsiz bir yeteneğe, zihin okuma gücüne sahip David Selig bu yeteneğine rağmen alelade bir hayat sürüyordu. Kötülükle sa­vaşmıyor, dünyayı kurtarmıyor, üniversite öğrencileri için ödev yazarak para kazanıp boş zamanlarında insanların içini röntgen­liyordu.

Orta yaşlara yaklaştıkça Selig’in hiç bekle­mediği bir şey olmaya başlamıştı. Telepati gücünü yavaş yavaş kaybediyordu. Hayatı boyunca beyninin içinde başkalarının iç sesleri yankılanan Selig artık kendi zihni­nin sesini dinlemek zorunda kalacaktı, tıpkı diğer herkes gibi.

Yalnızlık, yas, iletişimin kaybı ve orta yaş bunalımı gibi konuları incelikle işleyen İçeriden Ölmek, iyi bilimkurgunun hangi seviyelere erişebileceğini gösteren nadir bir eser.

İçeriden Ölmek, insan olmanın ne demek olduğunu öğrenmek zorunda kalan bir süperinsanın acıklı hikâyesi.

ALINTI

“Nefret döngüsünü ben başlattım. Ben başlattım, ben, ben, ben. Ama bu döngüyü sevginle kırabilirdin isteseydin. İstemedin.”

“Sevdiğiniz birinin ruhunu değiştirmeye çalışmak, başka bir şeye dönüştükten sonra onu daha çok seveceğinizi düşünseniz bile, aşka karşı işlenmiş bir günahtır.”

YORUM

"İnsan içinde bir şeyin ölmekte olduğunu bildiği zaman gelip geçici anlardaki rastgele canlanmalara itimat etmemeyi öğreniyor."

1972 yılında yayımlanan ve bilimkurgu edebiyatının alışılagelmiş aksiyon dolu bilimkurgu kalıplarını yıkıp tamamen insanın varoluşsal sancılarına odaklanan bir yapıttır.

Başkarakterimiz  David Selig, doğuştan başkalarının düşüncelerini okuma,telepati yeteneğine sahip 41 yaşında bir adamdır. New York’ta üniversite öğrencilerinin bitirme tezlerini ve ödevlerini parayla yazarak hayatını kazanan, asosyal ve sıradan bir yaşam sürer. David için bu yeteneği hiçbir zaman çizgi romanlardaki gibi bir süper güç olmamıştır; aksine, diğer insanların zihinlerindeki tüm kirli, karanlık, sığ ve samimiyetsiz düşüncelere maruz kalmak onu hayatı boyunca insanlardan uzaklaştırmış, derin bir yalnızlığa mahkûm etmiştir.

David Selig'in yavaş yavaş kaybettiği şey yalnızca başkalarının zihinlerini okuyabilme yeteneği değil; yıllarca kendisini tanımladığı kimliği, ayrıcalığı ve varoluşuna yüklediği anlam. Roman ilerledikçe insan şu soruyla baş başa kalıyor: Bizi biz yapan gerçekten sahip olduklarımız mı, yoksa onları kaybettiğimizde geriye kalan kişi mi?

Silverberg'in kaleminde yaşlanmanın hüznü, pişmanlıkların ağırlığı, yalnızlığın sessizliği ve zamanın acımasızlığı ince ince işleniyor. Belki de "içeriden ölmek", bir anda gerçekleşen bir son değil; insanın kendisinden parçaların fark edilmeden eksilmesi, hayallerin yavaşça solması ve geçmişte bıraktığı benliğiyle vedalaşmasıdır. Bu yüzden roman, bilimkurgunun sınırlarını aşarak hepimizin içinde taşıdığı en evrensel korkulara dokunuyor.

DOKTOR UYKU / Stephen King

 ARKA KAPAK

King'in, tüm zamanların en çok beğenilen eseri Medyum'un (The Shining) unutulmaz karakterlerinden Danny (Dan) Torrance, "Doktor Uyku" olarak karşınızda.

Çocukluğunda bir kışını geçirdiği Overlook Oteli'nin "sakinlerinden" bir türlü kurtulamayan Dan, yıllarca bir şehirden diğerine sürüklenirken, sonunda ufak bir New Hampshire kasabasına yerleşir, bir bakımevinde işe girip, kalan "ışıltısını" ölmekte olan insanları rahat ettirmekte kullanır. Orada Dan'e "Doktor Uyku" adını verirler. 

Dan, o güne dek görmediği kadar parlak bir ışıltıya sahip olan küçük bir kızla, Abra Stone'la tanıştığında geçmişiyle barışır ve Abra'nın hayatta kalabilmesi için iblislerle zorlu bir mücadeleye girişir. 

İyi ile kötü arasındaki epik savaşın hikâyesi olan Doktor Uyku, Medyum'un sadık milyonlarca okuyucusunu tatmin edecek ve King külliyatının başyapıtını bilmeyenleri de hayal kırıklığına uğratmayacak yeni ve ihtişamlı bir King destanı...

KORKU, Kıstırılabileceğin Ortamlara Rastlarsan Koşarak Uzaklaş demektir.

                                                                                                  -- Eski bir AA deyişi

YORUM

"Bazı çocuklar hayaletleri görür. Bazı yetişkinler ise kendi geçmişlerinden asla kaçamaz."

Doktor Uyku, Stephen King'in korku edebiyatına damga vuran Medyum  romanının yıllar sonra kaleme aldığı devam kitabı. King, bu kez bizi Overlook Oteli'nin dehşetinden sağ çıkmayı başaran ancak o gecenin yaralarını hiçbir zaman geride bırakamayan Danny Torrance'ın yetişkinliğiyle buluşturuyor. Çocukluğunda yaşadığı kâbusların gölgesinde büyüyen Danny'nin hikâyesi, korkunun yalnızca geçmişte yaşanan bir olay değil, insanın içinde yıllarca yaşamaya devam eden bir yük olabileceğini gösteriyor.

Yetişkinliğinde Danny, babası Jack Torrance'ın kaderini adım adım tekrar etmeye başlar. Alkol, onun için yalnızca bir bağımlılık değil; sahip olduğu ışıma yeteneğini susturmanın ve geçmişin hayaletlerinden kaçmanın tek yoludur.

Hayatını yeniden kurmaya çalışırken bir bakımevinde işe başlayan Danny, ölmek üzere olan hastalara son yolculuklarında huzurla eşlik eder. Onlara korkunun değil, dinginliğin kapısını araladığı için çevresindekiler ona "Doktor Uyku" adını verir. Ancak sakinleşmeye başlayan hayatı, olağanüstü güçlü bir ışıma yeteneğine sahip küçük bir kız olan Abra Stone ile telepatik bağ kurmasıyla altüst olur. Abra, Gerçek Kardeşlik adı verilen, ışıma yeteneğine sahip çocukların buharını emerek yaşamlarını uzatan acımasız bir topluluğun hedefindedir.

Danny, Abra'yı koruyabilmek için yalnızca bu ölümcül tarikatla değil; yıllardır içinde taşıdığı korkularla, bağımlılığıyla ve geçmişinin karanlığıyla da yüzleşmek zorunda kalacaktır. 

Çünkü bazen en büyük savaş, doğaüstü güçlere karşı değil; insanın kendi içinde büyüttüğü karanlığa karşı verilir.

Stephen King bu kez korkuyu doğaüstü varlıklardan çok, bağımlılığın, travmanın ve kuşaktan kuşağa aktarılan yaraların içinde arıyor. Klasik bir korku hikâyesinden çok; iyileşmenin, affetmenin ve insanın kendi karanlığıyla hesaplaşmasının hikâyesine dönüşüyor.

Doktor Uyku, yalnızca başarılı bir devam romanı değil, aynı zamanda Stephen King'in güçlü karakter odaklı eserlerinden biri olduğunu görebiliyoruz. Danny'nin içsel yolculuğu, Abra'nın gelişimi ve Gerçek Kardeşlik'in yarattığı tehdit, birbirini tamamlayan güçlü bir denge kuruyor.  Karakterlerin derinliği, atmosferin ustalıkla inşa edilmesi ve hikâyenin baştan sona hiç kopmayan akıcılığı sayesinde sayfalarını son hızla ve  merakla çevirten bir okuma yolculuğu yaşatıyor.

Eğer Medyum'u sevdiyseniz, bu kitap yalnızca o hikâyeyi tamamlamakla kalmıyor; Danny Torrance'ın hikâyesine çok yakışan, tatmin edici ve duygusal bir final hissi de sunuyor.

UZAY AKIMLARI / Isaac Asimov

 ARKA KAPAK

Florina gezegeninin yükseklerine kurulmuş Yüksek Kent'te Sark'ın Toprak Efendileri rahat ve bolluk içinde yaşıyorlardı. Yüksek Kent'in gölgesinde de köylüler çalışarak Sarklı efendilerini zengin eden "kirt" adlı önemli bir maddeyi üretmeyi başardılar. İsyan ise Florina için unutulmuş bir kelimeydi. Fakat işçilerin arasında yaşayan, hafızasını yitirmiş Rik isimli bir adam, kendisine iletilmesi için verilen mesajı hatırlayınca gezegende işler tersine dönmeye başlayacaktı: Florina'daki herkes ölecek. Toprak Efendileri ve Trantor İmparatorluğu casusları Rik'in peşine düşerken Uzay Akımları da Florina'ya yıkım getirecekti.

ALINTI

"Eğer bir insan savaşın ve barışın getirdiklerine bakıp yine de birincisini tercih ediyorsa konuşarak nereye varabilirdiniz ki?"

"Bir gezegen dolusu insanın ekonomik gereksinimler karşısında hiçbir anlamı yoktu demek?"

"Fakir insanlar çoktan soyulup soğana çevrilmişti, zenginlerse ulaşılmayacak kadar uzaktaydı."

YORUM

"İmparatorluklar önce toprakları değil, gerçeği sömürür."

Galaktik İmparatorluk serisinin kronolojik olarak ikinci kitabı Uzay Akımları, yıldızlar arasında geçen sıradan bir macera değil; uygarlığın en parlak görünen yüzünün ardına gizlenmiş sömürünün anatomisi.

Isaac Asimov, evrensel ölçekte bir hammadde tekeline sahip olan Sark'ın, bu zenginliğin gerçek kaynağı Florina üzerindeki sistematik tahakkümünü anlatırken bilim kurgunun sınırlarını aşarak insanlık tarihinin en karanlık mirasına uzanıyor. Çünkü Asimov'un galaksisi ne kadar uzak görünürse görünsün, anlattığı düzen fazlasıyla tanıdık. 

Florina'da yetişen ve galaksinin en değerli ürünü olan kirt, yalnızca bir bitki değildir; zenginliğin, sermayenin ve iktidarın simgesidir. Onu yetiştirenlerin payına ise açlık, baskı ve aşağılanma düşer. Refahı üretenler, refahtan en az pay alanlardır. Asimov burada kölelik düzenini, pamuk plantasyonlarını ve sömürgeciliği uzaya taşımaz; aksine, bunların hiçbir zaman Dünya'da kalmadığını hatırlatır.

Sark'ın Büyük Efendileri zulmü kaba kuvvetle değil; medeniyet, istikrar ve düzen söylemleriyle meşrulaştırır. Tarih boyunca neredeyse her imparatorluğun yaptığı gibi... Çünkü güç, kendisini hiçbir zaman zorbalık olarak sunmaz. Daima kurtarıcı olduğunu iddia eder.

Romanın merkezinde hafızasını kaybetmiş Rik yer alır. Asimov'un yeniden bize yansıttığı detaylardan, bireysel bir kimlik arayışını galaktik ölçekte bir siyasi krize dönüştürmesidir. Rik'in geçmişini hatırlama mücadelesi yalnızca kişisel bir yolculuk değildir; bütün bir düzeni sarsabilecek hakikatin peşine düşmektir. Yalnızca bir kimliği değil, bir imparatorluğun nasıl ayakta kaldığını keşfeder.

Uzay Akımları büyük çatışmalar patlamalarla değil; fikirlerle, siyasi hamlelerle ve bilimsel keşiflerle ilerliyor. Asimov aksiyonla değil, düşünceyle meşgul etmeyi tercih ediyor. Bu nedenle roman zaman zaman ağır hissettirse de sunduğu fikirler, bu yavaşlığın karşılığını fazlasıyla veriyor.

Karakterler de psikolojik derinlikleriyle değil, temsil ettikleri düşüncelerle öne çıkıyor. Çünkü Asimov'un ilgisi bireylerden çok sistemlerde. Kahramanlarını birer fikir taşıyıcısı olarak konumlandırıyor. Romanın asıl gücü de tam olarak burada yatıyor. Odak noktası birey değil, bireyi şekillendiren düzen.

 Asimov geleceği anlatmıyor. Geleceğin dekorunu kullanarak insanlığın hiç değişmeyen karanlığını anlatıyor. Teknoloji gelişebilir. Gezegenlerin isimleri değişebilir. İmparatorluklar yıkılıp yenileri kurulabilir.  Ama gücün dili, sömürünün yöntemi ve hakikati kontrol etme arzusu aynı kalır.

HAYATIN KAYNAĞI / Ayn Rand

 ARKA KAPAK

Objektivizmin tohumlarını eken ve Ayn Rand’a uluslararası ün kazandıran edebiyat eseri.

Bu modern klasik, karakteri granit kadar sağlam, hiçbir şekilde uzlaşmaya yanaşmayan genç mimar Howard Roark’un hikâyesi. Ve inanılmaz derecede güzel ve tutkuyla Roark’a âşık olduğu halde onun en büyük düşmanıyla evlenen Dominique Francon’un… Aynı zamanda muhteşem bir dehaya sinirlenen öfkeli kalabalıkların çılgın ithamlarının… İlk basıldığı gündeki tazeliğini ve önemini koruyan, Ayn Rand’ın bu kışkırtıcı romanı edebiyat tarihinin en büyük iddialarından birini sunuyor: İnsanın egosu ilerlemenin ve hayatın kaynağıdır.

ALINTI

“Sen kararları senin yerine başkalarının vermesine nasıl izin veriyorsun?”

"İnsanda en çok saygı göstermemiz gereken şey, feda edilmemiş bir benlik olmalıdır."

"Aptallıktan yapılan kötülüğü anlarım. Cehaletten yapılan kötülüğü de anlarım. Bilerek yapılan kötülüğü anlayamam."

YORUM

Hayatın Kaynağı, yalnızca bir mimarın kariyer mücadelesini anlatan bir roman değil; bireysel yaratıcılığın, toplumsal uyuşmacılığa karşı verdiği amansız savaşın destansı bir anlatısıdır. Ayn Rand, bu eserinde daha sonra sistemleştireceği Objektivizm felsefesini kurmaca aracılığıyla okurun karşısına çıkarırken, karakterlerini de birer fikir taşıyıcısı olarak konumlandırır.

Roman, insan doğasının farklı yönlerini temsil eden karakterler üzerine inşa edilir. Merkezde, uzlaşmayı reddeden dahi mimar Howard Roark vardır. Geleneksel kalıpları tekrar etmek yerine işlevselliği ve özgünlüğü savunan Roark, Rand'ın ideal insan modelidir. O, değerini başkalarının onayında değil, üretme eyleminin kendisinde bulur. Başarısı alkışlarla değil, ortaya koyduğu eserlerle ölçülür.

Roark'ın tam karşısında ise Peter Keating durur. Başkalarının beklentilerine göre şekillenen, yeteneğinden çok sosyal ilişkileri ve manipülasyon becerisiyle yükselen Keating, kendi değerlerini üretmek yerine ödünç alan ikinci elden yaşayan insanın simgesidir. Gazete patronu Gail Wynand, gücü insanları yönlendirmekte arayan; fakat sonunda yönettiğini sandığı kitlenin esiri hâline gelen trajik bir figürü temsil eder. 

Ellsworth Toohey ise fedakârlık ve kamu yararı söylemlerini kullanarak bireyselliği bastıran kolektivist zihniyetin en tehlikeli yüzüdür. Dominique Francon ise romanın en karmaşık karakteridir; Roark'ın temsil ettiği mükemmelliğe hayran olmasına rağmen, dünyanın onu mutlaka kirleteceğine inandığı için güzelliği korumanın tek yolunu onu yok etmekte bulan derin bir umutsuzluğu temsil eder.

Böylece Rand, satranç tahtasını ustalıkla kurar. Bir tarafta kendi aklı, emeği ve üretkenliğiyle var olan yaratıcı bireyler; diğer tarafta ise kimliğini yalnızca başkalarının onayıyla sürdürebilen, kendi değerini üretemeyen insanlar vardır.

 Karakterler yalnızca bir hikâyeyi ilerleten değil aynı zamanda farklı yaşam anlayışlarının çatışmasını da temsil edendir.

Romanın merkezine mimarlığın yerleştirilmesi de bilinçli bir tercihtir. Sağlam bir bina, dışarıdan eklenen gösterişli süslerle değil, görünmeyen taşıyıcı sistemi sayesinde ayakta kalır. Rand'a göre insan da aynı şekilde, toplumun beklentileriyle şekillenen yapay kimlikler sayesinde değil; yalnızca kendi aklına, emeğine ve üretme cesaretine sadık kaldığında gerçek anlamda özgür olabilir.

 Ayn Rand yüzyıllardır insanlığa en büyük erdem olarak sunulan fedakârlık, özveri ve kamu yararı kavramlarını sorgular; bunların bireysel yaratıcılığı bastırmak ve sıradanlığı yüceltmek için kullanılan birer kontrol mekanizmasına dönüşebileceğini savunur. Elbette bu yaklaşım herkes tarafından kabul edilecek bir bakış açısı değildir. Romanın en tartışmalı yönü de tam olarak burada yatar: Bireyselliği neredeyse mutlak bir değer olarak yüceltirken iş birliği, empati ve toplumsal dayanışmayı geri plana iter. 

 Hayatın Kaynağı kolayca unutulabilecek bir roman değil. Katılın ya da karşı çıkın, Rand okurunu düşünmeye zorluyor. "Başkaları için yaşamak gerçekten erdem midir?" sorusunu cesurca ortaya atıyor ve alışılmış doğruları sorguluyor. Belki de romanın asıl başarısı burada yatıyor: Size hazır cevaplar vermiyor; sizi kendi cevaplarınızı aramaya mecbur bırakıyor.

Romanın doruk noktası olan mahkeme sahnesi ise yalnızca telif hakları ihlal edilen bir mimarın savunması değildir. O sahne, insanlık tarihi boyunca çoğunluğun baskısına rağmen kendi fikrini üretmekten vazgeçmeyen, dünyayı ileri taşıyan tüm yaratıcı zihinlerin kalabalıklara karşı açtığı sembolik davadır.  Ayn Rand, bu finalle yalnızca Howard Roark'ı değil, bireyin kendi aklıyla var olma hakkını savunur.  

Hayatın Kaynağı, yalnızca okunup bitirilen bir roman değil; fikirleriyle uzun süre zihinde yaşamaya devam eden, modern edebiyatın en etkileyici ve en çok tartışılan eserlerinden biridir.

MERCAN ADASI / Robert Michael Ballantyne

 ARKA KAPAK

Mercan Adası, bir serüven hikâyesi anlatmanın yanında Viktorya dönemindeki kolonyal sistemi ve Hıristiyanlığın yayılışını da ele alan bir başyapıt.

Şiddetli bir fırtına yüzünden gemileri batan Ralph, Jack ve Peterkin bir adaya sığınır. Hayatta kaldıklarına sevinmeye fırsat bulamadan, buranın bir ıssız ada olduğunu anlamalarıyla daha çetin bir hayatta kalma mücadelesi başlar. Balık avlamakla, sandal yapmakla geçen günler, adalarını bir cennete çevirmeleriyle yerini mercan resiflerinde keyif çatmaya, dalgıçlık yapıp suyun altındaki güzellikleri keşfetmeye bırakır. Fakat adaya korsanların gelmesiyle cennetleri bir anda cehenneme döner.

Mercan Adası’nın ünü, edebiyat tarihinde sıklıkla rastlanan Robinsonadların en özgün örneklerinden biri olmasıyla ve Ballantyne’ın keskin betimleme gücü sayesinde günümüze kadar ulaşıyor.

ALINTI

"Demek oluyor ki insanoğlu doğuştan iyi, ya da kötü değildi. Öyleyse onları sonradan kötü olmaya zorlayan toplumsal koşullar bulunmalıydı. Peki neydi bu koşullar?"

"Vardığım sonuç, bir insanın içinde bulunabileceği en büyük refahın, hem çevresel şartlara hem de ruhsal temele dayanan derin bir huzurdan ve sakinlikten kaynaklanabileceği yönündeydi."

"Ne kadar güç olursa olsun, karşı karşıya kaldığımız hiçbir zorluktan ötürü çaresizliğe yenik düşmemeliyiz."

YORUM

Bazı klasikler yalnızca sürükleyici bir hikâye anlatmaz; aynı zamanda yazıldıkları dönemin dünyaya bakışını da yansıtır. Mercan Adası, bunun  başarılı örneklerinden biridir. Robert Michael Ballantyne'ın 1858 yılında yayımlanan bu romanı, ilk bakışta üç çocuğun ıssız bir adada hayatta kalma mücadelesini konu alan klasik bir macera hikâyesi gibi görünse de, satır aralarında dostluk, cesaret, medeniyet ve insan doğasına dair önemli fikirler barındırır.

Roman, gemi kazasının ardından Pasifik Okyanusu'ndaki tropikal bir mercan adasına ulaşan Ralph, Jack ve Peterkin'in hikâyesini anlatır. Başlangıçta ada onlar için adeta bir cennettir. Doğanın sunduğu imkânlar sayesinde hayatta kalmayı öğrenirken, zamanla korsanlar, yerliler arasındaki çatışmalar ve dış dünyanın tehlikeleriyle yüzleşirler. Böylece hikâye, basit bir hayatta kalma macerasından karakterlerin cesaretini ve değerlerini sınayan bir yolculuğa dönüşür.

Ballantyne'ın en güçlü yanı bence doğayı betimleyişi. Mercan resifleri, berrak deniz ve tropikal atmosfer öylesine canlı anlatıyor ki kendinizi adanın içinde buluyorsunuz. Bu güçlü atmosfer anlatım şekli, romanın  keyifle okunabilmesini sağlayan en önemli özelliklerden.  Diğeri ise karakter yazımı, üç ana karakter arasındaki dostluk ve dayanışma, hikâyenin duygusal yönünü güçlendirir ve birlikte hareket etmenin önemini bizlere hatırlatır.

 Mercan Adası,yalnızca bir macera romanı değildir. Eser, yazıldığı dönemin sömürgeci bakış açısını da açıkça yansıtır. İngiliz medeniyetini üstün gören yaklaşımı ve yerli halkların anlatımıyla eleştirisel yönü ağır basmaktadır. 

Keşif duygusunu başarıyla yaşatan, güçlü doğa tasvirleri ve akıcı anlatımıyla klasik macera edebiyatının önemli eserlerinden biridir. Şans verilip okunması gereken klasiklerden biri olduğunu düşünüyorum.

YÜZYILIN SKANDALI / Gabriel Garcia Marquez

 ARKA KAPAK

Bu yazılardaki öncelikli amacım, ortalama okurlara her hafta bir şeyler öğretebilmek, beni asıl ilgilendiren onlar, ki öğrettiğim şeyler her şeyi bilen uzman okurlara apaçık ve çocukça gelebilir. Diğer amacımsa –ki bu en zoru– yazılarımı başkalarından yardım almadan düzgünce yazabilmek, çünkü ben hep iyi yazabilmenin başlı başına bir mutluluk kaynağı olduğuna inanmışımdır.

Gabriel García Márquez gazeteciliğin “dünyanın en iyi mesleği” olduğunu her fırsatta usanmadan tekrarlar, yazardan önce gazeteci olduğunu söylerdi: “Ben özümde bir gazeteciyim. Yaşamım boyunca gazeteci oldum. Her ne kadar pek belli olmasa da kitaplarım bir gazetecinin kitapları.”

1950 ile 1984 yılları arasında gazete ve dergilerde yayımlanan 50 metni bir araya getiren Yüzyılın Skandalı seçkisinin amacı, García Márquez’in kurmaca eserlerine aşina okurları, yazarın, eserlerine temel oluşturduğunu daima dile getirdiği gazete ve dergi çalışmalarıyla tanıştırmak. Okurlar bu metinlerin çoğunda tanıdık bir sesle karşılaşacak, bu anlatıcı sesin yazarın gazetecilik yıllarında şekillendiğine tanık olacaklar.

YORUM

Gabriel García Márquez denildiğinde çoğu okurun aklına büyülü gerçekçilik, Macondo, Buendía ailesi ya da unutulmaz roman karakterleri gelir. Ancak Yüzyılın Skandalı, yazarın romancılığından önce gelen gazeteci kimliğini keşfetmek isteyenler için oldukça değerli bir eser. 1950 ile 1984 yılları arasında gazete ve dergilerde yayımlanan elli metni bir araya getiren bu seçki, yalnızca bir yazı derlemesi değil; aynı zamanda Márquez'in dünyaya bakışını, gözlem gücünü ve düşünsel gelişimini takip etmeyi sağlayan bir belge niteliğinde. 

Farklı dönemlerde kaleme alınmış olmalarına rağmen metinlerin ortak bir duygusu var. Güç sahipleriyle sıradan insanlar arasındaki uçurum, Latin Amerika'nın siyasal atmosferi, toplumsal eşitsizlikler, bürokrasinin absürtlüğü ve insan hayatının değeri birçok yazıda farklı yönleriyle ele alınıyor. Márquez ise bunları doğrudan sloganlarla değil, olayların doğal akışı içinde hissettirerek ilerliyor.

Marquez,gazeteciliğin yalnızca bilgi aktarmaktan ibaret olmadığını göstermesi oldukça dikkat çekici. Haber değeri taşıyan olaylar bile, bilgiyi tek seferde vermek yerine ayrıntıları ustalıkla dağıtan anlatımı sayesinde okuru sonuna kadar merak içinde tutuyor. Büyük siyasi gelişmelerin merkezinde ise çoğu zaman sıradan insanların hikâyeleri yer alıyor. Böylece manşetler ve istatistikler, gerçek insanların yaşamına dokunan anlatılara dönüşüyor.

Bu seçkiyi değerli kılan da tam olarak bu bakış açısı. Márquez, iyi gazeteciliğin yalnızca doğru bilgiyi aktarmak değil, gerçeğin insani yönünü görünür kılmak olduğunu gösteriyor. 

Romanlarında hayran olduğumuz gözlem gücünün, atmosfer kurma becerisinin ve güçlü anlatımının temellerini bu metinlerde görmek mümkün. 

Yalnızca büyük bir romancı olarak değil, aynı zamanda usta bir gazeteci ve gözlemci olarak tanımak isteyenler için Yüzyılın Skandalı, kesinlikle okunmaya değer bir eser.

KASİYER / Sayaka Murata

 ARKA KAPAK

Yaşamın ölçüsü uyum sağlamakta mı gizlidir, yoksa herkesin “normal” olmaya çalıştığı bir dünyada en büyük cesaret farklı kalabilmek midir?

Keiko Furukura, on sekiz yıldır aynı markette çalışan otuz altı yaşında bir kasiyer. İşini kusursuz yapıyor. Çünkü market onun dünyası, ritmi, anlamı… Rafların düzeninde, yazar kasaların sesinde, formaliteden verilen selamların içinde huzur buluyor. Ancak hayatına giren “tuhaf” bir adam yüzünden özenle koruduğu huzuru altüst olmakta gecikmiyor. Artık Keiko, “normal” addedilen dünyanın görünmez baskılarıyla yüzleşirken kendi benliğini de yeniden tanımlamak zorunda.

Sayaka Murata, Japonya’da fırtınalar koparan bu eşsiz romanıyla toplumsal normların görünmez duvarlarını ifşa etmekten çekinmiyor.

Kasiyer, tek tip yaşamların arasında kendi sesini korumaya çalışan bir kadının ve toplumun aynasında yansıyan bir tuhaflığın hikâyesi.

ALINTI

".. yine de yaşamının ırzına geçildiğini düşünen bir insan, başka bir insanın yaşamına saldırdığında kendini biraz iyi hissediyordur belki."

"Bir şey tuhafsa, insanlar çamurlu ayakkabılarıyla girip o tuhaflığın nedenini çözme hakkını kendinde buluyordu."

YORUM

"Kendini normal gören insanların, normal olmadığını düşündükleri insanları yargılama merakı vardır."

Kasiyer, toplumun normal kabul ettiği yaşam kalıplarına uyum sağlayamayan bir kadının hikâyesini anlatır. Başkahramanımız Keiko Furukura, çocukluğundan beri çevresindeki insanlardan farklı düşünmekte ve davranmaktadır. 36 yaşına geldiğinde hâlâ bir markette yarı zamanlı kasiyer olarak çalışmakta, evlenmemiş ve kariyer yapmamıştır. Ancak toplumun dayattığı kuralların aksine Keiko, bu hayatından memnundur.

Keiko için market, hayatın kurallarının net olduğu ve kendisini ait hissettiği tek yerdir. Kendini burada bulduğunu düşünmektedir. Buna rağmen ailesi, arkadaşları ve çevresi onun daha "normal" bir yaşam sürmesini, evlenmesini ve daha prestijli bir iş bulmasını bekler. Toplumun bu baskıları altında Keiko, kendi mutluluğu ile başkalarının beklentileri arasında kalır.

Kısa ama etkileyici bir roman olan Kasiyer, "Normal olmak gerçekten gerekli mi?", "Herkes gibi olmak beni rahatlatacaksa normal davranmalı mıyım?" ve "Kendimi ifade etmem sorun yaratıyorsa düşüncelerimi saklamalı mıyım?" gibi soruları düşündürür. Aynı zamanda Sayaka Murata, mutluluğun bireysel mi yoksa toplumsal beklentiler tarafından mı tanımlandığını sorgular. Keiko'nun yaşadığı baskılar Japon toplumuna özgü görünse de aslında evrenseldir. 

İnsanlar çoğu zaman başkalarının gözünde başarılı görünmek adına kendi isteklerinden ve benliklerinden ödün verebilirler.

Yazarın kalemi sade ve akıcı, karakterleri oluşturma biçimi ise oldukça başarılıydı. Genel olarak hem anlatımını hem de eseri sevdim. Ele aldığı konuyu bu kadar yalın bir dille aktarması, hikâyenin etkisini artırmış. Olayların ve karakterlerin işlenişi, hayatın doğal akışını yansıttığı için roman daha gerçekçi ve samimi hissettiriyor.

GÖKTEKİ GÖZ / Philip K. Dick

 ARKA KAPAK

Gerçeklik ile yanılsama arasındaki çizgiyi sürekli sorgulayan, bilimkurgunun en önde gelen isimlerinden Philip K. Dick, Soğuk Savaş’ın ve toplumsal krizlerin gölgesinde insan doğasını mercek altına aldı. Birçok romanı kendisini çağının ötesine taşıyan sorularla doluydu. En ünlü romanlarından Yüksek Şatodaki Adam, alternatif bir tarihte Nazilerin savaşı kazandığı bir dünyayı resmederken, kült eseri Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi? insan olmanın özünü sorgulayan karanlık bir gelecek tasvir ediyordu. Dick’in bütün eserlerinde ortak bir tema vardı: gerçekliğin kırılganlığı, otoritelerin manipülasyonu ve bireyin kimliğini koruma mücadelesi.

Bir teknik arıza sonucu yedi ziyaretçi ve mihmandarları, Belmont Bevatronu’nun yüksek dozda radyasyonuna maruz kalır. Faciadan sağ kurtulsalar da uyandıklarında kendilerini fizik yasalarının değil, başka kuralların işlediği bir dünyada bulurlar. Bu yeni gerçeklikte dualar ânında kabul olmakta, günahkârlar gökyüzündeki devasa bir Göz tarafından oracıkta cezalandırılmaktadır.

Kazazedeler, çok geçmeden içlerinden birinin nevrotik zihni tarafından yaratılmış bir evrene hapsolduklarını fark eder. Ancak her kaçış, onları bir başka zihnin hapishanesine; hazzın yasaklandığı gri bir dünyadan saf paranoyanın hüküm sürdüğü tekinsiz bir gerçekliğe sürükler. Zihinlerin çarpıştığı bu kaotik arafta “doğru” yolu bulmak ve “gerçek” dünyaya dönmek hiç de kolay olmayacaktır.

ALINTI

"Bütün olası evrenlerde pazartesiler hep aynıydı."

"Ne yapabildiğini ve mekanik açıdan nasıl yapabildiğini biliyoruz. Ama niçin, bilmiyoruz."

"Şu andan itibaren herkese karşı tamamen dürüst olacak, tam düşündüğümü söyleyecek, tam hissettiğim gibi davranacağım. Başka türlüsü için yaşam çok kısa."

YORUM

1959 yılında California'da bir grup insanın, "Bevatron" adlı güçlü bir parçacık hızlandırıcıyı gezerken geçirdikleri bir kaza ile başlar. Proton ışınının altında kalan sekiz kişi, fiziksel olarak baygın halde hastanede yatarken, zihinsel olarak kendilerini tamamen değişmiş dünyaların içinde bulurlar. Gezgin grup, kazanın etkisiyle sırayla aralarındaki bazı kişilerin zihninde yarattığı evrenler içine hapsolur. Her uyandıkları dünya, o dünyayı yöneten kişinin takıntılarını, korkularını, dini inançlarını veya ideolojilerini yansıtmaktadır. Karakterler bir sonraki dünyaya geçip kendi "gerçekliklerine" dönmeye çalışırken, aslında insan psikolojisinin en karanlık odalarında seyahat ederler. 

Grup ilk olarak Arthur Sylvester adındaki bağnaz bir ihtiyarın zihnine düşer. Sylvester’ın dünyası, dogmatik inançların ve yozlaşmanın somutlaşmış halidir. Gökyüzünde her şeyi izleyen devasa bir gözün olduğu, bilimin yerini mucizelerin aldığı bu evren, aslında günümüzde de sıkça gördüğümüz kendi doğrusunu ve inancını korku unsuru yaratarak başkalarına dayatan insan modelini temsil eder. Yalan söyleyenin dilinde çıban çıkması gibi absürt cezalar, dinin ve inancın insanları manipüle etmek için nasıl bir baskı aracına dönüştürülebileceğinin bir eleştirisidir.

Bu dinsel kabustan kurtulduklarında ise tam zıt kutupta yer alan, aşırı steril bir dünyaya, yaşlı bir kadın olan Edith Pritchet’ın zihnine geçiş yaparlar. Pritchet’ın dünyası; kötü, çirkin ve müstehcen bulunan her şeyin sansürlendiği, yapay bir düzenle yönetilir. Kadın; cinselliği, eti, kanı, hatta dünyadaki tüm böcekleri iğrenç bulduğu için onun zihninde bu kavramlara yer yoktur. 

Bu durum, günümüz dünyasındaki hayatın tüm gerçeklerini filtrelemek isteyen, her olumsuzluktan tetiklenen ve aşırı duyarlılık adı altında her şeye sansür uygulamaya çalışan modern insan tipinin bir yansımasıdır. Ancak Dick burada  bir ironi bizlere sunar, İnsan zihnindeki bu aşırı sterilizasyon ve sansür arzusu o kadar yıkıcıdır ki, Pritchet’ın dünyasındaki elementler siline siline en sonunda koskoca evren kelimenin tam anlamıyla yok olmaya, hiçliğe doğru kaymaya başlar. 

Çünkü kusurları ve gerçekleri yok etmek, hayatın kendisini yok etmektir.

Grup bu hiçlikten kaçarken, bu kez de Joan Reiss adındaki bir kadının klinik paranoyasının içine hapsedilir. Joan’ın dünyasında etraftaki herkes gizli bir komplonun parçasıdır; sıradan insanlar aslında birer canavardır. Bu evren, günümüzde her olayın altında bir komplo teorisi arayan, çevresine karşı kronik bir güvensizlik duyan ve her an birileri ona zarar verecekmiş gibi sürekli savunmada, saldırgan şekilde yaşayan o insan tipini anlatır. Dick, insan beyninin korku ve şüphe ürettiğinde kendi cehennemini nasıl yaratabileceğini bizlere gösterir.

En sonunda ise dönemin siyasi paranoyasını, yani körü körüne ideoloji bağlılığının dünyasını görürüz. Burası, günümüzün bizden olanlar ve hainler şeklinde dünyayı sadece siyah-beyaz gören, kendisi gibi düşünmeyen herkesi düşman ilan eden fanatik kutuplaşma zihniyetidir.

Gökteki Göz, felsefi bir bilimkurgu olmasının yanında güçlü bir psikolojikte tespittir. Hepimiz hayatımızın belli dönemlerinde baskıcı bir ebeveynin, manipülatif bir yöneticinin ya da takıntılı bir partnerin zihin dünyasında yaşamış, onların kurallarına göre oynamak zorunda kalmışızdır.

Dick, bireysel takıntıların ve mutlak doğruların topluma dayatılmasının dünyayı nasıl bir hapishaneye çevireceğini gösterirken, bizi zamansız gerçekle baş başa bırakır.

 Hayatı güvenli ve yaşanabilir kılan, tek bir kişinin kusursuz doğrusu değil; farklılıkların, hataların ve kusurların bir arada barınabildiği ortak bir gerçekliktir.