YÜZYILIN SKANDALI / Gabriel Garcia Marquez

 ARKA KAPAK

Bu yazılardaki öncelikli amacım, ortalama okurlara her hafta bir şeyler öğretebilmek, beni asıl ilgilendiren onlar, ki öğrettiğim şeyler her şeyi bilen uzman okurlara apaçık ve çocukça gelebilir. Diğer amacımsa –ki bu en zoru– yazılarımı başkalarından yardım almadan düzgünce yazabilmek, çünkü ben hep iyi yazabilmenin başlı başına bir mutluluk kaynağı olduğuna inanmışımdır.

Gabriel García Márquez gazeteciliğin “dünyanın en iyi mesleği” olduğunu her fırsatta usanmadan tekrarlar, yazardan önce gazeteci olduğunu söylerdi: “Ben özümde bir gazeteciyim. Yaşamım boyunca gazeteci oldum. Her ne kadar pek belli olmasa da kitaplarım bir gazetecinin kitapları.”

1950 ile 1984 yılları arasında gazete ve dergilerde yayımlanan 50 metni bir araya getiren Yüzyılın Skandalı seçkisinin amacı, García Márquez’in kurmaca eserlerine aşina okurları, yazarın, eserlerine temel oluşturduğunu daima dile getirdiği gazete ve dergi çalışmalarıyla tanıştırmak. Okurlar bu metinlerin çoğunda tanıdık bir sesle karşılaşacak, bu anlatıcı sesin yazarın gazetecilik yıllarında şekillendiğine tanık olacaklar.

YORUM

Gabriel García Márquez denildiğinde çoğu okurun aklına büyülü gerçekçilik, Macondo, Buendía ailesi ya da unutulmaz roman karakterleri gelir. Ancak Yüzyılın Skandalı, yazarın romancılığından önce gelen gazeteci kimliğini keşfetmek isteyenler için oldukça değerli bir eser. 1950 ile 1984 yılları arasında gazete ve dergilerde yayımlanan elli metni bir araya getiren bu seçki, yalnızca bir yazı derlemesi değil; aynı zamanda Márquez'in dünyaya bakışını, gözlem gücünü ve düşünsel gelişimini takip etmeyi sağlayan bir belge niteliğinde. 

Farklı dönemlerde kaleme alınmış olmalarına rağmen metinlerin ortak bir duygusu var. Güç sahipleriyle sıradan insanlar arasındaki uçurum, Latin Amerika'nın siyasal atmosferi, toplumsal eşitsizlikler, bürokrasinin absürtlüğü ve insan hayatının değeri birçok yazıda farklı yönleriyle ele alınıyor. Márquez ise bunları doğrudan sloganlarla değil, olayların doğal akışı içinde hissettirerek ilerliyor.

Marquez,gazeteciliğin yalnızca bilgi aktarmaktan ibaret olmadığını göstermesi oldukça dikkat çekici. Haber değeri taşıyan olaylar bile, bilgiyi tek seferde vermek yerine ayrıntıları ustalıkla dağıtan anlatımı sayesinde okuru sonuna kadar merak içinde tutuyor. Büyük siyasi gelişmelerin merkezinde ise çoğu zaman sıradan insanların hikâyeleri yer alıyor. Böylece manşetler ve istatistikler, gerçek insanların yaşamına dokunan anlatılara dönüşüyor.

Bu seçkiyi değerli kılan da tam olarak bu bakış açısı. Márquez, iyi gazeteciliğin yalnızca doğru bilgiyi aktarmak değil, gerçeğin insani yönünü görünür kılmak olduğunu gösteriyor. 

Romanlarında hayran olduğumuz gözlem gücünün, atmosfer kurma becerisinin ve güçlü anlatımının temellerini bu metinlerde görmek mümkün. 

Yalnızca büyük bir romancı olarak değil, aynı zamanda usta bir gazeteci ve gözlemci olarak tanımak isteyenler için Yüzyılın Skandalı, kesinlikle okunmaya değer bir eser.

KASİYER / Sayaka Murata

 ARKA KAPAK

Yaşamın ölçüsü uyum sağlamakta mı gizlidir, yoksa herkesin “normal” olmaya çalıştığı bir dünyada en büyük cesaret farklı kalabilmek midir?

Keiko Furukura, on sekiz yıldır aynı markette çalışan otuz altı yaşında bir kasiyer. İşini kusursuz yapıyor. Çünkü market onun dünyası, ritmi, anlamı… Rafların düzeninde, yazar kasaların sesinde, formaliteden verilen selamların içinde huzur buluyor. Ancak hayatına giren “tuhaf” bir adam yüzünden özenle koruduğu huzuru altüst olmakta gecikmiyor. Artık Keiko, “normal” addedilen dünyanın görünmez baskılarıyla yüzleşirken kendi benliğini de yeniden tanımlamak zorunda.

Sayaka Murata, Japonya’da fırtınalar koparan bu eşsiz romanıyla toplumsal normların görünmez duvarlarını ifşa etmekten çekinmiyor.

Kasiyer, tek tip yaşamların arasında kendi sesini korumaya çalışan bir kadının ve toplumun aynasında yansıyan bir tuhaflığın hikâyesi.

ALINTI

".. yine de yaşamının ırzına geçildiğini düşünen bir insan, başka bir insanın yaşamına saldırdığında kendini biraz iyi hissediyordur belki."

"Bir şey tuhafsa, insanlar çamurlu ayakkabılarıyla girip o tuhaflığın nedenini çözme hakkını kendinde buluyordu."

YORUM

"Kendini normal gören insanların, normal olmadığını düşündükleri insanları yargılama merakı vardır."

Kasiyer, toplumun normal kabul ettiği yaşam kalıplarına uyum sağlayamayan bir kadının hikâyesini anlatır. Başkahramanımız Keiko Furukura, çocukluğundan beri çevresindeki insanlardan farklı düşünmekte ve davranmaktadır. 36 yaşına geldiğinde hâlâ bir markette yarı zamanlı kasiyer olarak çalışmakta, evlenmemiş ve kariyer yapmamıştır. Ancak toplumun dayattığı kuralların aksine Keiko, bu hayatından memnundur.

Keiko için market, hayatın kurallarının net olduğu ve kendisini ait hissettiği tek yerdir. Kendini burada bulduğunu düşünmektedir. Buna rağmen ailesi, arkadaşları ve çevresi onun daha "normal" bir yaşam sürmesini, evlenmesini ve daha prestijli bir iş bulmasını bekler. Toplumun bu baskıları altında Keiko, kendi mutluluğu ile başkalarının beklentileri arasında kalır.

Kısa ama etkileyici bir roman olan Kasiyer, "Normal olmak gerçekten gerekli mi?", "Herkes gibi olmak beni rahatlatacaksa normal davranmalı mıyım?" ve "Kendimi ifade etmem sorun yaratıyorsa düşüncelerimi saklamalı mıyım?" gibi soruları düşündürür. Aynı zamanda Sayaka Murata, mutluluğun bireysel mi yoksa toplumsal beklentiler tarafından mı tanımlandığını sorgular. Keiko'nun yaşadığı baskılar Japon toplumuna özgü görünse de aslında evrenseldir. 

İnsanlar çoğu zaman başkalarının gözünde başarılı görünmek adına kendi isteklerinden ve benliklerinden ödün verebilirler.

Yazarın kalemi sade ve akıcı, karakterleri oluşturma biçimi ise oldukça başarılıydı. Genel olarak hem anlatımını hem de eseri sevdim. Ele aldığı konuyu bu kadar yalın bir dille aktarması, hikâyenin etkisini artırmış. Olayların ve karakterlerin işlenişi, hayatın doğal akışını yansıttığı için roman daha gerçekçi ve samimi hissettiriyor.

GÖKTEKİ GÖZ / Philip K. Dick

 ARKA KAPAK

Gerçeklik ile yanılsama arasındaki çizgiyi sürekli sorgulayan, bilimkurgunun en önde gelen isimlerinden Philip K. Dick, Soğuk Savaş’ın ve toplumsal krizlerin gölgesinde insan doğasını mercek altına aldı. Birçok romanı kendisini çağının ötesine taşıyan sorularla doluydu. En ünlü romanlarından Yüksek Şatodaki Adam, alternatif bir tarihte Nazilerin savaşı kazandığı bir dünyayı resmederken, kült eseri Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi? insan olmanın özünü sorgulayan karanlık bir gelecek tasvir ediyordu. Dick’in bütün eserlerinde ortak bir tema vardı: gerçekliğin kırılganlığı, otoritelerin manipülasyonu ve bireyin kimliğini koruma mücadelesi.

Bir teknik arıza sonucu yedi ziyaretçi ve mihmandarları, Belmont Bevatronu’nun yüksek dozda radyasyonuna maruz kalır. Faciadan sağ kurtulsalar da uyandıklarında kendilerini fizik yasalarının değil, başka kuralların işlediği bir dünyada bulurlar. Bu yeni gerçeklikte dualar ânında kabul olmakta, günahkârlar gökyüzündeki devasa bir Göz tarafından oracıkta cezalandırılmaktadır.

Kazazedeler, çok geçmeden içlerinden birinin nevrotik zihni tarafından yaratılmış bir evrene hapsolduklarını fark eder. Ancak her kaçış, onları bir başka zihnin hapishanesine; hazzın yasaklandığı gri bir dünyadan saf paranoyanın hüküm sürdüğü tekinsiz bir gerçekliğe sürükler. Zihinlerin çarpıştığı bu kaotik arafta “doğru” yolu bulmak ve “gerçek” dünyaya dönmek hiç de kolay olmayacaktır.

ALINTI

"Bütün olası evrenlerde pazartesiler hep aynıydı."

"Ne yapabildiğini ve mekanik açıdan nasıl yapabildiğini biliyoruz. Ama niçin, bilmiyoruz."

"Şu andan itibaren herkese karşı tamamen dürüst olacak, tam düşündüğümü söyleyecek, tam hissettiğim gibi davranacağım. Başka türlüsü için yaşam çok kısa."

YORUM

1959 yılında California'da bir grup insanın, "Bevatron" adlı güçlü bir parçacık hızlandırıcıyı gezerken geçirdikleri bir kaza ile başlar. Proton ışınının altında kalan sekiz kişi, fiziksel olarak baygın halde hastanede yatarken, zihinsel olarak kendilerini tamamen değişmiş dünyaların içinde bulurlar. Gezgin grup, kazanın etkisiyle sırayla aralarındaki bazı kişilerin zihninde yarattığı evrenler içine hapsolur. Her uyandıkları dünya, o dünyayı yöneten kişinin takıntılarını, korkularını, dini inançlarını veya ideolojilerini yansıtmaktadır. Karakterler bir sonraki dünyaya geçip kendi "gerçekliklerine" dönmeye çalışırken, aslında insan psikolojisinin en karanlık odalarında seyahat ederler. 

Grup ilk olarak Arthur Sylvester adındaki bağnaz bir ihtiyarın zihnine düşer. Sylvester’ın dünyası, dogmatik inançların ve yozlaşmanın somutlaşmış halidir. Gökyüzünde her şeyi izleyen devasa bir gözün olduğu, bilimin yerini mucizelerin aldığı bu evren, aslında günümüzde de sıkça gördüğümüz kendi doğrusunu ve inancını korku unsuru yaratarak başkalarına dayatan insan modelini temsil eder. Yalan söyleyenin dilinde çıban çıkması gibi absürt cezalar, dinin ve inancın insanları manipüle etmek için nasıl bir baskı aracına dönüştürülebileceğinin bir eleştirisidir.

Bu dinsel kabustan kurtulduklarında ise tam zıt kutupta yer alan, aşırı steril bir dünyaya, yaşlı bir kadın olan Edith Pritchet’ın zihnine geçiş yaparlar. Pritchet’ın dünyası; kötü, çirkin ve müstehcen bulunan her şeyin sansürlendiği, yapay bir düzenle yönetilir. Kadın; cinselliği, eti, kanı, hatta dünyadaki tüm böcekleri iğrenç bulduğu için onun zihninde bu kavramlara yer yoktur. 

Bu durum, günümüz dünyasındaki hayatın tüm gerçeklerini filtrelemek isteyen, her olumsuzluktan tetiklenen ve aşırı duyarlılık adı altında her şeye sansür uygulamaya çalışan modern insan tipinin bir yansımasıdır. Ancak Dick burada  bir ironi bizlere sunar, İnsan zihnindeki bu aşırı sterilizasyon ve sansür arzusu o kadar yıkıcıdır ki, Pritchet’ın dünyasındaki elementler siline siline en sonunda koskoca evren kelimenin tam anlamıyla yok olmaya, hiçliğe doğru kaymaya başlar. 

Çünkü kusurları ve gerçekleri yok etmek, hayatın kendisini yok etmektir.

Grup bu hiçlikten kaçarken, bu kez de Joan Reiss adındaki bir kadının klinik paranoyasının içine hapsedilir. Joan’ın dünyasında etraftaki herkes gizli bir komplonun parçasıdır; sıradan insanlar aslında birer canavardır. Bu evren, günümüzde her olayın altında bir komplo teorisi arayan, çevresine karşı kronik bir güvensizlik duyan ve her an birileri ona zarar verecekmiş gibi sürekli savunmada, saldırgan şekilde yaşayan o insan tipini anlatır. Dick, insan beyninin korku ve şüphe ürettiğinde kendi cehennemini nasıl yaratabileceğini bizlere gösterir.

En sonunda ise dönemin siyasi paranoyasını, yani körü körüne ideoloji bağlılığının dünyasını görürüz. Burası, günümüzün bizden olanlar ve hainler şeklinde dünyayı sadece siyah-beyaz gören, kendisi gibi düşünmeyen herkesi düşman ilan eden fanatik kutuplaşma zihniyetidir.

Gökteki Göz, felsefi bir bilimkurgu olmasının yanında güçlü bir psikolojikte tespittir. Hepimiz hayatımızın belli dönemlerinde baskıcı bir ebeveynin, manipülatif bir yöneticinin ya da takıntılı bir partnerin zihin dünyasında yaşamış, onların kurallarına göre oynamak zorunda kalmışızdır.

Dick, bireysel takıntıların ve mutlak doğruların topluma dayatılmasının dünyayı nasıl bir hapishaneye çevireceğini gösterirken, bizi zamansız gerçekle baş başa bırakır.

 Hayatı güvenli ve yaşanabilir kılan, tek bir kişinin kusursuz doğrusu değil; farklılıkların, hataların ve kusurların bir arada barınabildiği ortak bir gerçekliktir.

ÇORAK TOPRAKLAR / Stephen King

 ARKA KAPAK

Stephen King’in eşsiz hayal dünyasının ürünü; fantastik, bilimkurgu, korku ve western türlerinin iç içe geçtiği başyapıt olan “KaraKule”, Çorak Topraklar’la sürüyor.

Büyüleyici bir dünyanın kapılarını aralayan Kara Kule Serisi’nin buüçüncü kitabında, son silahşorun Kule’yi arayışı sürmektedir. Bukez yanına iki yol arkadaşı da katılır: Bağımlısı olduğu uyuşturu-cudan kurtulan Eddie Dean ile kopan bacakları gövdesiylebirleşen ve Susannah Dean’ın güçlü ve dengeli kişiliğine bürünenOdetta.Roland Deschain, yeni dostlarına silahşorluk eğitimi vermeyebaşlar. Fakat Silahşor eski dünyasında ölmüş olan Jake Cham-bers’ın hayatını kurtararak ka’nın yönünü değiştirir. ŞimdilerdeRoland ve Jake, farklı dünyalarda varlıklarını sürdürdükleri halde,aynı çılgınlıklarına devam etmektedirler.

ALINTI

"Sen deli değilsin. Yolunu kaybettin ve korkuyorsun. Ama deli değilsin. Sabahları arkandan gelen gölgenden korkmana gerek yok. Akşamları seni karşılamak için gelen gölgenden de. Sadece evine dönmek için yolu bulman gerekiyor. Hepsi bu kadar."

"Gerçeği söyle de şeytanı utandır derler."

"İnsan küçük bir bilginin ne zaman işine yarayacağını bilemez."

YORUM

"Çünkü sen bir silahşörsün. Kendi zaman ve yerinin dışında kalan biri."

İlk kitap Silahşor’da Roland’ı tek başına tanımaya çalıştık, ikinci kitap Üç’ün Çekilişi’nde Roland yanına yoldaşlar Eddie ve Odetta/Susannah'ı toplamasına konuktuk şimdi ise Çorak Topraklarda  bu ekibin gerçek bir Ka-tet (kader birliği etmiş grup) olma sürecini ve asıl yolculuğun başlamasını konuk oluyoruz.

Serinin üçüncü kitabında çöküşü ve paslanmış bir geleceğin estetiğini öylesine güçlü bir dille kuruyor ki, okurken o metal kokusu ve çöl tozunu hissedebiliyoruz. Eser tekinsiz bir coğrafyanın ortasında yükselen mekanik bir deliliğin ve kaybolmuş bir medeniyetin izini sürerken, sürekli bir uyanıklık, gerilim halinde sayfalar akıp gidiyor. King, alışılmışın dışındaki evren tasarımıyla sadece bir maceraya atılmıyoruz aynı zamanda teknolojinin kibri ile insan ruhunun kadim doğası arasındaki o kaçınılmaz çatışmayı oldukça derinden sarsıcı şekilde kaleme almış.

Dışarıdaki o vahşi ve mekanik deliliğe meydan okuyan, ruhsal olarak birbirine mühürlenmiş, bambaşka acıların ve travmaların içinden gelen bu kırık dökük karakterlerin, tek bir bedene ve sarsılmaz bir aileye dönüştüğünü izlemek kitabın en duygu yüklü kısmı. King, insan psikolojisinin en karanlık odalarında gezinirken bile sadakat bağını hikayenin merkezine koyarak esere muazzam bir duygusal derinlik katmayı başarmış.

Seri gittikçe derinleşiyor ve oldukça keyifli hale geliyor. Durağanlık göremedim. Diğer kalan kitaplarda da bunların üstünü beklememek imkansız hale getirdi King. Kuleye bağımlı olan birkaç ipucunu da burada görmüş oldum rahatladım artık :) Geriye gelenler mi gelemeyenler mi, bulmacalar mu, çizimler mi .. neler neler :)

ONİKS FIRTINA / Rebacca Yarros

 ARKA KAPAK

Basgiath Savaş Akademisi’nde geçirdiği yaklaşık on sekiz ayın ardından Violet Sorrengail artık derslere ayıracak vakitlerinin kalmadığını anlamıştı. Belirsizlik içinde oturup bekleyemezlerdi. Çünkü savaş çoktan başlamıştı. Düşmanlar tüm kuvvetleriyle koruma duvarlarına yaklaşırken kime güveneceklerini bilemez hâle gelmişlerdi.

Dolayısıyla Violet, yabancısı olduğu diyarlardan Navarre saflarında yer alacak müttefik toplamak üzere başarısız Aretia kalkanlarının ötesine yolculuk yapmak zorundaydı. Bu yolculuk boyunca zekâsı, şansı ve gücü sınanacak, sevdiklerini, ejderhalarını, ailesini, yuvasını ve onu kurtarmak için her şeyi göze alacaktı.

Bu, her şeyi yok edecek kadar önemli bir sır saklamak anlamına gelse bile…

Bir orduya ihtiyaçları vardı. Güce ihtiyaçları vardı. Büyüye ihtiyaçları vardı. Dahası, yalnızca Violet’ın ortaya çıkarabileceği şeye ihtiyaçları vardı: Gerçeğe.

Ama fırtına yaklaşıyordu… ve kimse onun gazabından kolay kolay kurtulamayacaktı.

ALINTI

“Seni iyileştirememekten nefret ediyorum. ..Büyünün olmadığı bir hayatta en iyi ilaç zamandır.”

“Eskiden orayı çok severdim ama artık sen yokken orada olmaya katlanamıyorum.”

"Acı benim için yeni bir şey değil, Jack. Günlerimin çoğunu birlikte geçirdiğim eski bir arkadaşım."

YORUM

"Bazı fırtınalar geçip gitmez; sizi değiştirerek geride bırakır." 🖤⚡🐉

Rebecca Yarros bu kez yalnızca savaşın büyüklüğünü değil, karakterlerin içlerinde verdikleri mücadeleleri de gözler önüne seriyor. Sayfalar ilerledikçe tehlikenin boyutu artıyor, sırlar birer birer açığa çıkıyor ve alınan her kararın geri dönülmez sonuçları olduğunu iliklerinize kadar hissediyorsunuz. Gerilim ve aksiyonun bir an olsun düşmediği bu hikâyede, kendinizi sürekli diken üstünde buluyor ve bir sonraki sayfada ne olacağını merak etmekten kitabı elinizden bırakamıyorsunuz.

Violet’in gelişimi ise serinin etkileyici noktalarından biri. Artık yalnızca hayatta kalmaya çalışan genç bir öğrenci değil; kayıpların, sorumlulukların ve zor seçimlerin ağırlığını omuzlarında taşıyan gerçek bir lider. Özellikle sevdikleri ile dünyayı kurtarma görevi arasında sıkışıp kalması, karakterine çok daha gerçekçi ve duygusal bir derinlik katıyor. Xaden ise hâlâ serinin en çarpıcı, tehlikeli ve gizemli karakterlerinden biri. Yaşadığı değişim, gücün bedeli ve insanın kendi karanlığıyla mücadelesi hikâyeye farklı bir boyut kazandırıyor.

Aralarındaki romantizm tüm gücüyle devam ederken, bu kitapta aşkın yanında fedakârlık, kaybetme korkusu ve güven temaları da ön plana çıkıyor. Birlikte yaşadıkları zorlukların ilişkilerini nasıl şekillendirdiğini görmek oldukça güzel.

Yazarın dünya inşasını genişletme çabası da romanda belirgin şekilde hissediliyor. Yeni bölgeler, farklı kültürler, ejderhaların geçmişine dair ortaya çıkan bilgiler ve özellikle Andarna'nın hikâyesi, serinin mitolojisini çok daha zengin bir hâle getiriyor. Andarna'nın kökenlerini keşfetme yolculuğu ile Violet'in kendini bulma süreci arasında kurulan paralellik ise hikâyeye anlamlı bir derinlik katıyor. Karakter sayısının artması ve evrenin genişlemesi zaman zaman olay örgüsünü karmaşıklaştırsa da, bu durum kitabın epik atmosferini daha da güçlendiriyor.

Oniks Fırtına; aksiyonun, duygusal kırılmaların, sürprizlerin ve ejderhaların eksik olmadığı, serinin şimdiye kadarki en yoğun ve en sarsıcı kitaplarından. 

Bir sonraki kitap için oldukça heyecanlıyım.

“Kanatlarım karın ağırlığını taşımazmış, ama senin kanatların o koca egonun yükünü mucizevi bir şekilde taşıyor.” -A

#OniksFırtına  #RebeccaYarros